Sunday, July 9, 2017

ओरिजनल खान!

  ऐन तारूण्यात तो देखणा होता ह्यात वादच नाही!
तो अभिनेता कसा होता ह्यावर दुमत असू शकतं. 

तो स्टाईलबाज होता ह्यात वादच नाही!
त्याचा स्टाईलबाजपणा कधी धेडगुजरी वाटायचा ह्यावर दुमत असू शकतं. 

त्याच्या दिग्दर्शनाचे काही चित्रपट तुफान चालले ह्यात वादच नाही!
तो किती चांगला दिग्दर्शक होता ह्यावर दुमत असू शकतं. 

तो 'नम्बर १' स्टार नव्हता ह्यात वादच नाही!
पण लोकप्रिय 'खान' स्टार्समधे फिरोज खान नक्की होता ह्यावर दुमत असू शकत नाही!
 
रईस राहणी, उंची मद्य, खूबसूरतीचा सहवास अशा काही बाबतींत तो असंख्य पुरूषांसाठी "भला उसकी कमीज मेरी कमीज से सफेद कैसी?" अशा कॅटेगरीत होता.  असंख्य बायकांसाठी तो 'ओनिडा' टी व्हीच्या गाजलेल्या जाहिरातीसारखा 'नेबर्स एन्व्ही, ओनर्स प्राईड' होता.फिरोज खानवर लिहायला बरेच विषय मिळतील पण सध्या तरी हा लेख त्याच्या ४-५ सिनेमांपुरता ठेवतो!  'एफ के इंटरनॅशनल' ह्या त्याच्या बॅनरखाली निर्मिलेल्या आणि त्याने दिग्दर्शित केलेल्या सिनेमांची नावं एका शब्दाची आणि मस्त खटकेदार असायची. 'पाप को जिंदा जलाकर राख कर दूंगा' वगैरे लांबलचक नावांपेक्षा 'कुर्बानी', ‘जांबाज'  अशी पकड घेणारी नावं.

'
अपराध'  पाहिला तेव्हा मी कॉलेजमधे होतो. फिरोज खानने दिग्दर्शित केलेला पहिला सिनेमा! अर्थातच त्याच्या स्टाईलिशपणाला मोकळं रान मिळालं होतं. युरोपमधलं शूटिंग आणि त्यातही रेसर कार्सचं त्या काळातलं दुर्मिळ दर्शन! तसं पाहिलं तर त्याच्या चित्रपटांची काही खास वैशिष्ट्ये होती. एक म्हणजे 'क्लास'चं माहिती नाही पण 'मास'ला आवडेल अशी दिलखूष मांडणी. चकाचक बंगले,गाड्या, शानोशौकत असा माहौल! दुसरं म्हणजे त्याने दिग्दर्शित केलेल्या सिनेमात एक खास वेगवान / थरारक सीन असायचाच जो प्रेक्षकांना अनपेक्षित असायचा. आपल्या यार-दोस्तांना सिनेमाबद्दल सांगताना माणसं तो सीन रंगवून रंगवून सांगायची आणि वर म्हणायची "येड्या, बाकी सोड! त्या एका सीनसाठी तरी पिच्चर बघ!" 'अपराध'मधे सुरूवातीलाच कार रेसिंग ही खासियत होती. तिसरं म्हणजे दिग्दर्शक फिरोज खानला कुठलं संगीत लोकप्रिय होईल ते ओळखण्याचा कान होता. हमारे सिवा तुम्हारे और कितने दीवाने हैं  आणि तुम मिले… प्यार से… मुझे जीना गवारा हुआ ही गाणी त्याचा पुरावा आहेत. कल्याणजी-आनंदजींनी त्याच्या सिनेमात काही तुफान लोकप्रिय गाणी दिली आहेत. आणि लास्ट बट नॉट लिस्ट -- हॉट हिरॉईन!  अपराध'मधे समुद्रकिनार्‍यावर पहुडलेली, संपूर्ण पडद्यावर अपूर्ण कपड्यांत दिसणारी....मुमताज!  मग समुद्राच्या लाटांसारखी खळखळून हसणारी…. मुमताज!  काळ्या रंगाच्या (चक्क!) टू पीस बिकनीमधली…. मुमताज! मला थेट्रातली एकटक शांतता अजूनही आठवतेय!
(चालले…. आता काही जण लगेच 'यू ट्युब'वर चालले!!)


एखाद्या क्लासिक कादंबरीची आणि तितक्याच क्लासिक सिनेमाची पार वाट लावावी!  तो आपला सिनेमा म्हणून भारतीय रूपड्यात सादर करावा!!  आणि लोकांना तो सिनेमा आवडावा!!!  ह्या सगळ्यांत 'धर्मात्मा' सिनेमाची सर कुणालाही यायची नाही!  मार्लन ब्रांडोने अजरामर केलला 'गॉडफादर'!  त्या भूमिकेत प्रेमनाथ म्हणजे 'धर्मात्मा'!  प्रेमनाथ?!!  पण सिनेमात काही मसाला असा होताच ज्यामुळे 'धर्मात्मा' लोकांना आवडला. सिनेमाचं अफगाणिस्तानमधलं शूटिंग हा एक उत्सुकतेचा भाग होता. मगाशी म्हणालो ना तसा ह्या सिनेमातही वेगवान / थरारक सीन होता तो म्हणजे 'बुझकशी'चा! वार्‍याच्या वगाने दौडणार्‍या घोड्यावर बसून, प्रतिस्पर्ध्याकडून चाबकाचे फटके खाणारा आणि दात-ओठ खात चाबकाचे फटके देणारा डॅनी डेनझोन्गपा लोकांच्या लक्षात राहिला.  सिनेमातल्या रेश्मावर एकतर्फी प्रेम करणारा डॅनी! ('बुझकशी' ह्या खेळाचा थरार नंतर काही वर्षांनी हिंदी सिनेमात पुन्हा बघायला मिळाला तो बच्चनच्या 'खुदा गवाह'मधे! काय योगायोग पण त्यातही डॅनी आहे!)  फिरोजच्या अपराध'मधे मुमताज होती तर 'धर्मात्मा' मधे हेमा मालिनी आणि रेखा! मेरी गलियों से लोगों  की यारी बढ गई , क्या खूब लगती हो, तेरे चेहरे में  वो जादू है  अशा अवीट गोडीच्या गाण्यांमधे 'ड्रीम गर्ल' हेमा मालिनीला बघण्यासाठी आणि ‘तुमने कभी किसी से प्यार किया है? ह्या गाण्यात पिवळी साडी आणि हॉल्टर नेकमधल्या रेखाला बघण्यासाठी प्रेक्षक बाकीचा 'धर्मात्मा' सहन करायचे!  आत्ताही खात्रीनं सांगतो की नुसतं 'क्या खूब लगती हो' गाणं ऐका आणि पहिल्या दहा सेकंदात गाणं तुमचा कब्जा घेतं की नही ते सांगा! आणि हे नुसतं ऐकताना हां! आता विचार करा की भर थिएटरमधे हे गाणं चालू आहे आणि पडाद्यावर हेमा मालिनी! हिट् है भाय!

 हिंदी सिनेमाचा इतिहास लिहिताना 'धर्मात्मा' एका वेगळ्या कारणासाठी मात्र नमूद केलाच पाहिजे. 'शोले'तल्या ऑल टाईम क्लासिक गब्बर सिंगच्या भूमिकेतला अमजद खान आपल्याला दिला धर्मात्माने'!  काय, चमकलात? गब्बर डॅनीने साकरावा असं ठरत होतं पण डॅनीने 'धर्मात्मा'साठी तारखा आधीच कबूल केल्या होत्या. अर्थात डॅनीलाही श्रेय द्यायला पाहिजे की 'शोले'सारख्या सिनेमासाठीही आधी केलेली कमिटमेंट तोडली नाही. १९७५ सालीच आणि 'धर्मात्मा'शिवाय अजून एक, हिंदी सिनेमाच्या इतिहासातला महत्वाचा, सिनेमा झळकला होता -- 'दीवार'!  सिर्फ नाम ही काफी है!

 

सिनेमा दिग्दर्शकाच्या कारकीर्दीत एक असा सिनेमा असतो की बाकी काही नाही तरी तो सिनेमाच दिग्दर्शकाची ओळ्ख बनतो! रमेश सिप्पीचा 'शोले'  होता तर फिरोज खानचा 'कुर्बानी'  !  तो एक दे मार मसाला सिनेमा होता पण तुफान चालला होता. तिकीट खिडकीवर लोकांच्या उड्या पडणं म्हणजे काय असतं ते आमच्या पुण्यात 'अल्पना' टॉकीजला मी स्वतः अनुभवलंय! शाळेत असताना अभ्यासू वगैरे असलेला शिरगोपीकर हा आमचा मित्र कॉलेजच्या दिवसांत 'कुर्बानी'  बघायला गेलो तर लोकांच्या खांद्यावरून वगैरे चढत तिकीट खिडकीपर्यंत पोचला होता आणि धक्का-बुक्की  करत तिकीटं घेऊन आला होता!  तगडा विनोद खन्ना, स्वतः फिरोज खान ह्यांचा 'कुर्बानी'  ! नेहमीच्या खलनायकी भूमिकेपेक्षा वेगळ्या अशा, च्युइंगम चघळत नर्मविनोदी बोलणार्‍या, इन्स्पेकटरच्या भूमिकेतल्या अमजद खानचा 'कुर्बानी' ! एक गाजलेला सीन होता तो म्हणजे नवी कोरी मर्सीडीझ गाडी खिळखिळी करण्याचा! फिरोज खानच्या एन्ट्रीच्या सीनमधे मग्रूर अमरिश पुरीला उद्देशून “भगवान तो हो नहीं सकते, इन्सान तो लगते नहीं, और शैतान से मैं नहीं डरता” असा त्याचा धासू डायलॉग कानावर पडला की मर्सीडीझचा खुळखुळा होताना बघायला पिक्चरच्या रीपीट ऑडियन्समधले प्रेक्षक सावरून बसायचे.  गाण्यांच्या बाबतीत म्हणाल तर 'अपराध', 'धर्मात्मा', आणि 'कुर्बानी'मधे संगीतकार कल्याणजी-आनंदजी ह्या जोडगोळीनं एक से एक लोकप्रिय गाणी दिली आहेत! ‘लैला मैं  लैला’ गाणं सुरू झालं की त्याच्या बीटसवर बसल्या जागीही पाय थिरकायला लागतात! शिवाय त्या गाण्यातला 'ओ लैला.. गुलू गुलू’ म्हणणारा अमजद खान भाव खाऊन गेला होता. ‘आप जैसा कोई मेरी जिंदगी में आएहे सॉलिड म्हणजे सॉलिडच हिट झालेलं गाणं होतं. नाझिया हसन ह्या एकदम ताज्या आवाजाची हवा झाली होती. ते गाणं इतकं गाजलं होतं की शा़ळेतली पोरंही बिन्धास्त ते गाणं गुणगुणताना म्हणायची, "आप जैसा कोई मेरी जिंदगी में आयें तो बाप  बन जायें... हां हां हां बाप  बन जायें!"  यारी-दोस्तीबद्दल प्राण-बच्चनच्या 'यारी है ईमान मेरा, यार मेरी जिंदगी' ह्या गाण्याची आठवण करून देणारं गाणं म्हणजे ‘कुर्बानी कुर्बानी कुर्बानी’!  प्रेक्षक टाळ्या-शिट्यांनी थिएटर दणाणून टाकायचे! हम  तुम्हे चाहते हैं  ऐसेहे सुद्धा छान गाणं आहे. 'मरनेवाला कोई जिंदगी चाहता हो जैसे" -- क्या बात है इंदिवरसाब, बहोत खूब लिखा है!क्या देखते हो, सूरत तुम्हारी ह्या गाण्याबद्दल आम्हा मित्रांमधला एक रनिंग जोक होता की ह्या गाण्याचा मुखडा म्हणजे धडधडीतपणे खोटं बोलणं आहे! "क्या देखते हो?" ह्या झीनत अमानच्या प्रश्नाचं उत्तर म्हणजे फिरोज खान म्हणतो "सूरत तुम्हारी!"  काय रे देवा! किती खोटं बोलावं माणसाने?  झीनत अमानकडे बघूनच कळतं नुसती सूरत कसा बघत राहील? 'कुर्बानी'  पिक्चरमधे झीनत अमान म्हणाजे -ऊफ्फ!  एका वाक्यात सांगायचं तर झीनत अमानला बघत एक आख्खी पिढी 'वयात आली'!!!

परंपरेप्रमाणे 'जांबाज'मधेही चकाचक बंगले,गाड्या, शानोशौकत असा माहौल होता. पण अमली पदार्थ (ड्रग्ज) चुकुनही ट्राय करायचे नाहीत हे मनावर बिंबवण्यात 'जांबाज'चा मोठा वाटा होता. (तसंच दूरदर्शनवर पाहिलेली 'सुबह' ही मालिकाही महत्त्वाची होती.) 'जांबाज'मधे घोड्यांची भरधाव रेस आहे आणि शिवाय छातीचे ठोके वाढवणरं 'रशियन रुले'चंही एक दृष्य आहे. रिव्हॉल्वरमधे एकच गोळी भरायची, चेंबर गरागरा फिरवायचं. आता गोळी नक्की कुठे आहे ते सांगता येत नाही. पैज लावायची आणि रिव्हॉल्वर स्वतःच्या डोक्याला लावून ट्रिगर दाबायचा. जगला तर पैज जिंकला! ह्यापेक्षा मोठा जुगार अजून कुठलाही असू शकत नाही!   'हर किसी को नहीं मिलता यहां प्यार जिंदगी में' गाणं इतकं गाजलं होतं की आता त्याचं रीमिक्स रूपही गाजतंय! 'हर किसी को...'मध्ये त्या काळात अनेक जणांच्या दिल की धडकन श्रीदेवी होती तर 'प्यार लो प्यार लो' गाण्यात वेगवेगळ्या काळातल्या अनेक जणांच्या दिल की धडकन रेखा होती!  पण ‘जांबाज'मधला हॉट भाग म्हणजे डिंपल! एक तर तिच्या केसांचा फॉल पाहून बायकाही वेड्या होतात! 'जानेजाना ओ जानेजाना' गाणं बघताना शेवटी असं वाटतं की घोड्यांच्या तबेल्यातलं वाळकं गवत पेट घेईल!

"दयावान’, आणि ‘यल्गार’  एका परिच्छेदात संपवायचे चित्रपट आहेत! 'धर्मात्मा'मधे 'गॉडफादर'ची वाट लावली होती तर ‘दयावान’ची वक्र्दृष्टी 'नायकन'वर पडली होती! तुलना करायची तर कमल हसनने साकारलेल्या 'नायकन'शी विनोद खन्नाचा ‘दयावान’,  कुठेच टक्कर देऊ शकत नव्हता. ‘दयावान’ 'मधे लक्षात राहण्यासारखी एकच म्हणजे मा-धु-री! 'आज फिर तुम पे प्यार आया है' गाण्यात तिला आणि विनोद खन्नाला बघून अनेक जण विनोद खन्नावर जळून कोळसा झाले असतील. 'यल्गार' तर लक्षात राहिलाय तो महेश इनामदार ह्या माझ्या मित्राच्या हजरजबाबी कॉमेंटमुळे. 'निलायम' थिएटरमधे आम्ही काही मित्र गेलो होतो. 'आखिर तुम्हे आना है, जरा देर लगेगी' हे गाणं चालू होतं. भल्या मोठ्या बंगल्यात जांभळ्या साडीतली नगमा आणि बाहेर पावसात चिबं ओला संजय दत्त. दोघांचं आपलं नाचणं-गाणं चालू होतं. अचानक महेश म्हणाला, "च्यायला, हा फिरोज खान म्हातारा झाला. कुणाला पावसात भिजवायचं ते कळत नाही त्याला!"

एक एक करत माणसं काळाच्या पडद्याआड जातात तसा आता फिरोज खानही गेलाय. पण तो असा होता की ज्याच्याबद्दल इंग्लिशमधलं एक वाक्य समर्पक आहे -- यू मे लाइक हिम ऑर हेट हिम, बट यू कॅनॉट इग्नोर हिम!'--------------

Friday, January 1, 2016

आराध्य मुरलीधर!





बासरीला सूर यावा लागतो

फुंक नाही श्वास द्यावा लागतो





मी एका गझलेत लिहिल्याप्रमाणे बासरीला श्वास देणारे आमचे आराध्य दैवत -- पं. हरिप्रसाद चौरसिया!

दर शनिवारी आमची शाळा दुपारी असायची. बाकी आठवडाभर सूर्य उगवायच्या आधी आम्ही मुलंच कोंबड्यासारखी आरवत शाळेत पोचायचोशनिवारी मात्र सकाळी लवकर उठायची भानगड नसायची. बहुतेकदा शाळेचा गृहपाठही शुक्रवारी दुपारीच करून झालेला असायचा त्यामुळे टिवल्या-बावल्या चालू असायच्या. माझे वडील (आप्पा) बँक ऑफ इंडियात होते. ते सकाळी दाढी करताना रेडियोवर शास्त्रीय संगीत ऐकायचे. आमच्या आप्पांचा आवाजही चांगला होता आणि कुठे शिकताही ते तबला उत्तम वाजवायचेमाझे आजोबा तर संगीत नाटकांतून काम करायचे. त्यामुळे शास्त्रीय संगीत ही आवड रक्तातलीच आहे’. मी आपला एखादं पुस्तक, 'एकच षटकार' किंवा काहीतरी  वाचत असायचो आणि बऱ्याचदा  रेडियोवर माझी आवडती धून सुरू व्हायची. सकाळच्या वातावरणात ती धून ऐकत राहावं असं वाटायचं. सकाळचे राग, रात्रीचे राग वगैरे काही असतं हेच मुळात तेव्हा माहिती नव्हतं. आताही काही फारसं समाजत नाहीच पण निदान 'आपल्याला समजत नाही' हे तरी आता समजतंय’. हळू हळू मग समजलं की ते वाद्य म्हणजे बासरी आहेकलाकार आहेत पं. हरिप्रसाद चौरसियामनाच्या एका कोपऱ्यात घर करून राहिलेल्या त्या दोनपैकी एक धून आहे 'भटियाली' आणि दुसरी आहे 'पहाडी'.

कॉलेजमध्ये असताना कधीतरी बासरी हातात घ्यायचं धाडस झालं आणि मग सुरू झालं 'हरिजी' ह्या नुसत्या नावानेही भारून जाणं. तसं पाहिलं तर बासरी हे दिसायला अगदी सोपं आणि सुरात वाजवायला अवघड वाद्य आहे! बासरी शिकायला सुरुवात केली की समजतं -- हरिजी बासरी वाजवत नाहीत, त्यांनी बासरी वाजवण्याची तपश्चर्या अनेक तपे केली आहे.

हरिजींचा जन्म कधी झाला, ते बासरी कशी वाजवायला लागले वगैरे माहिती, जी गुगलबाबाला विचारली की मिळते, ती इथे देण्यात काय अर्थ आहे? त्यापेक्षा अजून थोड्या आठवणी जागवतो. मी कॉलेजमध्ये असताना (म्हणजे कोणे एक काळी, म्हणजे खूप खूप पूर्वी, म्हणजे  फक्त दूरदर्शन असायचे त्या काळी !) एकदा टिस्माला हरिजींचा कार्यक्रम होता. टिस्मा म्हणजे पुण्यातले टिळक स्मारक मंदिर. हरिजींची मी प्रत्यक्ष पाहिलेली ती पहिली मैफिल. रूपक कुलकर्णी ह्या त्यांच्या पट्टशिष्याचे बासरीवादनही मी तेव्हाच पहिल्यांदा ऐकले. त्या मैफिलीपासून मी हंसध्वनी रागाचा वेडा झालोय तो आजतागायत!

सवाई गंधर्व संगीत महोत्सव तर असंख्य कानसेन एकत्र जमण्याची जागा! डिसेंबरच्या गुलाबी थंडीत रात्रभर चालणारा सवाई. अशा सलग तीन रात्री जागवायच्या आणि पुढचं वर्षंभर त्या आठवणी जागवायच्या. सवाईला एकाहून एका दिग्गजांच्या मैफली अनुभवणं हे शब्दातीत आहे. अशा थंडीत गरम गरम वाफाळता चहा किंवा कॉफीने हात उबवत, घसा शेकत असताना एखादी मंद सुगंध दरवळवणारी शाल नाजूक आवाजात काही कुजबुजताना दिसायची! उप्फ..क्या बात, क्या माहौल..!! एका वर्षी सवाईला हरिजी आणि उस्ताद झाकीर हुसेन होते. तेव्हा ऐकलेला चंद्रकंस जादुई ह्या शब्दाच्या पल्याड गेलेला आहे.

तसंच पुण्याच्या गणेश कला - क्रीडा इथे ऐकलेला एक कार्यक्रम! हरिजींनी शेवटी शिवरंजनीतली धून वाजवली होतीतोपर्यंत माझ्या डोक्यात शिवरंजनी म्हणजे जाने कहाँ गये वो दिनचे आर्त सूर हेच फिट्ट बसलं होतं. शिवरंजनी इतका आनंददायीही असू शकतो धून ऐकल्यावर जमजलं. अगदी शेवटी तर हरिजींनी छोटी बासरी वाजवायला घेतली होती. मला तेव्हा वाटलं बासरीचे सूर छप्पर फाडून पार आकाशात जायला  पाहतायतश्रीमंत दगडूशेठ  हलवाई गणपतीच्या शताब्दी महोत्सवात त्यांचा हंसध्वनी पुन्हा एकदा  ऐकायला मिळाला होता. प्रेक्षकांनी तुडुंब भरलेल्या त्या भव्य मांडवात घुमणारे बासरीचे सूर त्या गणपतीबाप्पा सारखेच  अद्वितीय होते. त्याच महोत्सवात ऐकलेली उस्ताद विलायत खानांची सतार! पहाटेच्या सुमारास  त्यांची भैरवी ऐकताना डोळ्यातून ओघळलेले अश्रू गालांवर अजूनही जाणवतात. ती देवाची सतार होती!

हरिजींच्या बासरीतली सगळ्यात जास्त भावणारी गोष्ट म्हणजे त्यांचे श्वासावरचे अशक्य नियंत्रण! ती बासरीची नुसती फुंक नसते. ती ध्यानसाधना, योगसाधना असते! श्रावणसरींसारखी रिमझिमत सुखावणारी आलापी असो किंवा आषाढ मेघांतून बरसणाऱ्या पावसाप्रमाणे ताना असो, त्यांचे श्वासावरचे नियंत्रण कमाल म्हणजे कमालच असते. कितीही द्रुत लय चालू असेल तरी सतत जाणवत राहतं की मनात आणलं तर कुठल्याही क्षणी हा माणूस एकाही स्वराला हलकीशीही इजा होऊ देता अलगद थांबू शकतो!  बासरीवर त्यांची बोटं उचलणंही बघत राहण्यासारखी असतात. असं वाटतं की बोटं बासरीवर नजाकतीने नाच करतायत किंवा चित्रकाराच्या ब्रशप्रमाणे सफाईने रागाचं चित्र रंगवतायत. कुठल्या स्वरासाठी किती बोटांचे वजन ठेवायचे आणि किती प्रमाणात फुंक द्यायची ते जमणं सोपं  नाहीये. बासरी शिकणारा कुणीही मान्य करेल की कोमल स्वर वाजवताना तर कष्टं असतातही गोष्ट खोटी आहे हे हरिजींना वाजवताना बघून वाटतं हे मात्र खरं आहे!

खूप वर्षांपुर्वी दूरदर्शनने  राष्ट्रीय एकात्मता ह्या विषयाला दोन प्रकारे अत्यंत सुरेल केले होते. पहिला होता मिले सूर मेरा तुम्हारा…. आणि दुसरा होता  बजे सरगम हर तरफ से, गुंजे बनकर देश राग!’  देस ह्या खूबसूरत रागाचा कल्पकतेने वापर केलेले बजे सरगम  म्हणजे एक से एक बढकर कलाकारांची मांदियाळी आहे. त्यात झाडाखाली बासरीत तल्लीन झालेले हरिजी आहेत आणि नंतर छोट्या बासरीतून निघाणाऱ्या त्यांच्या अशक्य ताना आहेत!

जन्मापासून मृत्युपर्यंत आपण सारे भारतीय वेगवेगळ्या प्रकारे संगीत अनुभवतो. हिंदी चित्रपट संगीत ही खूप जणांसाठी संगीत आवडायला लागण्याची पहिली पायरी असते. शास्त्रीय संगीतातले राग किती खुबीने चित्रपट संगीतात वापरले जातात त्याचा आपल्याला पत्ताही नसतो. हिंदी चित्रपट संगीताबाद्दल लिहिताना शिव - हरि हे नाव वगळताच येणार नाही. आठवतंय ते साक्षात अमिताभ बच्चनच्या भारदस्त आवाजातलं नीला आसमान सो गया”?  पडद्यावरही बच्चन आणि डोळ्यांतून संयत शृंगारभाव दाखवणारी रेखा …. स्वप्नवत रोमान्स! त्यातली नजाकत अचूक टिपणारे संतूर, बासरीचे सूर!  चित्रपट होता सिलसिला आणि संगीत दिग्दर्शक होते  शिव-हरि -- पं. शिवकुमार शर्मा आणि पं. हरिप्रसाद चौरसिया!  त्यांचाच अजून एक सिनेमा -- चांदनी’! त्यातलं तेरे मेरे होठों पे, मीठे मीठे गीत मितवा हे गाणं! ते आठवलं की डोळ्यासामोर येते कंच हिरवाईच्या पार्श्वभूमीवर पिवळ्या साडीतली सुरेख श्रीदेवी!  आँखो को ठंडक असे ते सुखद दृष्य आणि कानांत रूंजायला लागतात त्या सौंदर्याइतकेच वळणदार बासरीचे सूर!

चित्रपट संगीत हे लोकरंजनासाठी आहे तर भारतीय शास्त्रीय संगीताचा गाभा म्हणजे अध्यात्म! बासरी आणि श्रीकृष्ण हे अतूट नातं आहे. कृष्ण जन्माष्टमीला हरिजींकडे सलग २४ तास बासरीवादन चालते. रात्री बारा वाजता हरिजी सुरुवात करतात आणि मग पुढे ते स्वत:, त्यांचे शिष्य, शिष्यांचे शिष्य असे सतत वाजवणं चालू असतं. पुण्याचा मिलिंद दाते हा त्यांचा शिष्य तर सुदैवाने माझा चांगला मित्र आहे आणि मार्गदर्शकही आहेमिलिंदकडून हरिजींबद्दल ऐकतानाही भन्नाट वाटतं. त्याच्या एका ब्लॉगमध्ये त्याने जन्माष्टमीबद्दल खूप छान आठवणी लिहिल्यायत. त्याची एक खास आठवण म्हणजे गुरूजींनी एकदा सलग तास यमन वाजवला होता!

रंगदीपच्या २५ ह्या संकल्पनेबद्दल विचार करताना जाणवलं बघता बघता हरिजींची मैफिल पहिल्यांदा अनुभवून २५ वर्षे झाली की! दीपावलीनिमित्त रंगदीप ह्या माध्यमातून हरिजींना उदंड आयुष्य लाभो ह्या शुभेच्छा देतोय. मी स्वत: आत्तापर्यंत हरिजींना फक्त तीन वेळा भेटलोय. न्यू यॉर्क / न्यू जर्सीमध्ये त्यांचा कार्यक्रम असला की त्यांना भेटून, नमस्कार करून परतलोय.

कधीतरी त्यांच्या पायाशी बसून बासरीचा षड्ज लावायचा हे स्वप्नं मनात वर्षानुवर्ष बाळगलेले आहे. ते पुरे होईपर्यंत, विठ्ठलाच्या ओढीने जाऊन कळसाचे दर्शन घेऊन आनंदाने परतणाऱ्यासारखा, हरिजींच्या मैफलींना जाणारा मी एक वारकरी!