अटकमटक -- Marathi Blog चटक

सुहाग भैरव

2009-09-30T21:56:00.002-04:00

पहाटवेळी उधळत टापा
अश्व दौडले आदित्याचे
घेऊन येता आशीष शिवाचे
पडले भूमीवर कण बर्फाचे …

संध्या होती लालीमेची
चंद्रसख्यांनी रात्र सजवली
दारी उषेच्या वरात घेऊनी
लगीनघाई रविकिरणांची …

देवतांस गेली आमंत्रणे
कुबेर सजवी नजराणे
पळती विघ्ने रूप पाहूनी
मूषकावर गजाननाचे …

नारद – तुंबर करती गायन
भरला दिशांत मुरलीचा रव
घटिका बुडे वेदमंत्रातून
पक्षी गुंजती सुहाग भैरव …

ऐक ना साजणी

2009-08-28T23:20:00.001-04:00

ऐक ना ऐक ना सांगतो साजणी
स्वप्न देतेस तू ह्या मनी मानसी

माग तू चंद्र वा माग तू सूर्यही
वा खगांचे थवे नाचण्या अंगणी
की तुला वाटते मी नसे मेघही?

रूप हे माधुरी, तू सखे कामिनी
कोणते गीत गाऊ तुझ्या यौवनी
मोर गे नाचती माझिया अंगणी

मोकळे केस हे घालती मोहिनी
श्वास हे गंधले ही तनू तापली
दे मला तू प्रिये चुंबने लाजरी

बी एम एम अधिवेशन २००९

2009-07-25T20:11:00.003-04:00

बी एम् एम् अधिवेशन सुरू झाले त्याच्या आधी हा लेख लिहिला होता पण पोस्ट करणे जमले नव्हते.
--------------------------------------------------------------------------------------

२ जुलै २००९ उजाडायला असे कितीसे दिवस राहिले आता? बघता बघता “बी एम एम”चं अधिवेशन जवळ आलंच की ! खरंच वाटत नाहीये, म्हणजे अजूनही खरंच वाटत नाहीये. दोन तारखेला बिझनेस कॉन्फरन्स आणि आशाताईंच्या हिंदी गाण्यांचा कार्यक्रम. तीन तारखेपासून अधिवेशन सुरू !

आत्ता तर अधिवेशनाच्या पहिल्या मीटिंगसाठी तासभर गाडी दामटवत एका मंदिरात गेलो होतो.
त्याला जवळपास एक वर्ष झालं?

आत्ता तर कुठे भारतातून आणायचे कार्यक्रम निवडण्यासाठी ’इंडिया प्रोग्रॅमिंग कमिटी’मधे आलो.
त्याला जवळपास एक वर्ष झालं?

आत्ता तर कुठे भारतातल्या कार्यक्रमांबद्दल शोधाशोध आणि चर्चा सुरू केली.
त्याला जवळपास एक वर्ष झालं?

Time flies by म्हणतात त्याप्रमाणे अक्षरश: एक वर्ष कधी संपलं कळलंच नाही. २००५ साली माझ्या आयुष्या्तल्या पहिल्या “बी एम एम” अधिवेशनाला हजेरी लावली त्यालाही आता चार वर्ष झाली? ते अधिवेशन ऍटलांटाला झालं आणि आता हे अधिवेशन फिलाडेल्फियाला.. म्हणजे अगदी आपल्या शेजारीच.

तसं पाहिलं तर बृहन्महाराष्ट्र मंडळाचे (बी एम एम) अधिवेशन दर दोन वर्षांतून एक ह्या संख्येने वेगवेगळ्या ठिकाणी नियमितपणे होतंय. बरं, अधिवेशन उभं करणारे सगळेच स्वयंसेवक. स्वत:चे नोकरी, उद्योग सांभाळून, घर-संसार सांभाळून, वेळप्रसंगी संसार तात्पुरते विसरून झोकून दिलेले ! आता जसजशी अधिवेशनाची तारीख जवळ येतीय तसतशी उत्सुकता वाढायला लागलीच आहे शिवाय एक दडपणही जाणवतंय. अधिवेशनाचा डोलारा पण मोठाच आहे ना.

जवळपास ४,५०० लोक एका छताखाली अडीच-तीन दिवस असणार आहेत ! अडीच – तीन दिवसांत एकूण जवळपास ६० च्या आसपास कार्यक्रम आहेत ! नाटक, नृत्य, संगीत, अध्यात्मिक कार्यक्रम, एकांकिका , मराठी सिनेमा, उभ्या उभ्या विनोद, संगीत नाटक अशा कार्यक्रमांची रेलचेल आहे. रसिकांसाठी ’घेता किती घेऊ दो नयनांनी’ अशी आनंदी अवस्था असेल !

भारतातून ऐंशीपेक्षा अधिक संख्येने कलाकार आणि विशेष अतिथींना सन्मानाने आमंत्रित केलं गेलंय! पेशवाई, कोल्हापुरी, नागपुरी आणि मालवणी अशा वेगवेगळ्या प्रकारच्या अस्सल मराठी पदार्थांची दोन दिवसांची मेजवानी यशस्वी व्हावी म्हणून कित्येक लोक कष्ट घेतायत. भारतातील कलाकारांचे visa processing वगैरे ती धावपळ वेगळीच. अधिवेशनाला येणाऱ्या सगळ्यांची नाव नोंदणी नीट पार पडावी म्हणून रजिस्ट्रेशन कमिटी झपाटलीय. ’सगळी सोंगं घेता येतात पण पैशांचं सोंग घेता येत नाही’ ह्या म्हणीची जाणीव ठेवून आर्थिक व्यवहार बघणारे स्वयंसेवक कष्ट करतायत. ’हम भी कुछ कम नहीं’ म्हणत अमेरिकेतील कानाकोपऱ्यातून स्थानिक कलाकार वेगवेगळे कार्यक्रम घेऊन येतील. बच्चे कंपनी कंटाळू नये म्हणून त्यांच्यासाठी असंख्य मजेदार प्रकार आणि कार्यक्रम हजर असतील. येणाऱ्या सगळ्यांच्या राहण्याची सोय उत्तमप्रकार व्हावी म्हणून मॅरियॉट, हिल्टन, डबल ट्री अशी दर्जेदार हॉटेल्स सज्ज असतील.

वीकांतला स्वयंसेवकांच्या दिवस दिवसभर मीटींग्ज चालल्यात आणि काहीजण तर रात्रभर मीटिंग्जमधे तळ ठोकून आहेत. सोमवार ते रविवार कुठल्याही दिवशी रात्री अपरात्री गरज पडल्यास स्वयंसेवक एकमेकांना फोन करतायत आणि विशेष म्हणजे ज्याला फोन येतोय तो ही “कटकटच आहे च्यायला” असं म्हणत नाहीये ! घरात एक लग्न असलं तरी केव्हढी धावपळ असते; इथे तर चक्क अधिवेशन आहे !

तर, ह्या अधिवेशनाबद्दल संपूर्ण माहिती www.bmm2009philadelphia.org ह्या संकेतस्थळावर आहेच. अधिवेशनाला येण्यासाठी सस्नेह आमंत्रण आहे. तुम्ही येणार असाल तर आनंदाने स्वागत आहे; जरूर कळवा म्हणजे भेटता येईल. ’जावं की नाही’ हा विचार अजूनही करत असाल तर आता विचार सोडा आणि रजिस्ट्रेशन फॉर्म भरण्याची कृती करा !! भेटूया तर मग – २/३ जुलै, २००९!

जमा – खर्च !

2009-06-14T00:47:00.001-04:00

काय म्हणावं गणिताला?
तऱ्हेवाईकच वागण्याला
मोजून दुखल्या बोटांना
जमा-खर्च ना जुळण्याला ….१

काय जमा? खर्च सगळा
वजाबाकीचा हिशोब हा
जरा साठवू धन म्हणता
पाय फुटती पैशाला ….२

थेंबे थेंबे तळे साचवा
ऐका रे हा सल्ला ऐका
(काय करावं जिथे पाणी
तयार नाही थांबायला !) ….३

उलटा अनुभव वजन घटवता
काय सोसशी बा मना !
सांभाळावे जरी जिभेला
हवा फुगवते शरीराला ….४

धावा किंवा खूप चाला
फरक कुठचा पडायला ?
वजनकाटा आहे बसला
इथे नुसता खिजवायला ….५

काय म्हणावं गणिताला?
आकड्यांच्या गोंधळाला
कष्ट पैसा जमवायला
कष्ट वजन घटवायला …. ६

निशाणी डावा अंगठा

2009-05-24T23:31:00.010-04:00

कधी कधी बोलता बोलता सहज एखाद्या पुस्तकाविषयी समजतं. आपल्याला कुणीतरी सांगतं की ते पुस्तक नक्की वाच. आपण हरप्रयत्नाने पुस्तक मिळवतो आणि पुस्तक भन्नाट म्हणजे भन्नाटच निघतं. अशा वेळी पुस्तक नक्की वाचायला सांगणाऱ्याचे आभार कसे मानायचे तेही कळत नाही !
‘निशाणी डावा अंगठा’ या पुस्तकाबद्दल असं म्हणजे सेम असंच झालं !

आधी तर चक्क आप्पा बळवंत चौकात चार-पाच दुकानं फिरूनही ते पुस्तक मिळत नव्हतं. बरं, हातात फार वेळही नव्हता, त्यामुळे आता पुढच्या सुट्टीतच पुण्याला आल्यावर ‘निशाणी..’ वाचायला मिळणार अशी लक्षणं दिसायला लागली होती. घरी येताना शेवटचा प्रयत्न म्हणून अत्रे सभागृहातल्या पुस्तक प्रदर्शनाबाहेर रिक्षा थांबवली. रिक्षावाल्यांना म्हटलं, “दोन मिनटांत अलोच”. नुसतं आत जाऊन पुस्तक आहे का विचारायचं आणि नकार घेऊन परतायचं. दोन मिनटं खूप झाली की त्यासाठी ! आत गेल्यावर आश्च्यर्याचा धक्काच ना एकदम… चक्क पुस्तक मिळालं तिथे !

या कादंबरीच्या सुरूवातीला ओळी आहेत – “घटना व प्रसंग काल्पनिक वाटू नयेत इतक्या हुबेहूब गोष्टी आपल्या भोवताली घडत असतात, पात्रे काल्पनिक वाटू नयेत इतकी हुबेहूब माणसे भोवताली वावरत असतात.” एरवी आपल्याला वापरून गुळमुळीत झालेली वाक्यं वाचायची / पहायची सवय असते – “या कादंबरीतील पात्रे….योगायोग समजावा !” ‘निशाणी…’च्या वेगळेपणाची ही पहिली खूण !!

गावांमधले ‘प्रौढ साक्षरता अभियान’ हा या कादंबरीचा विषय. ‘निशाणी डावा अंगठा’ .. काय पर्फेक्ट नाव आहे ना कादंबरीचं? ‘रंगनाथ भास्कर डुकरे’ हा गावाकडचा एक तरूण शिक्षक स्वेच्छेने (आणि स्वार्थासाठी !) अभियानात पूवेका (पूर्ण वेळ कार्यकर्ता) म्हणून नाव नोंदवतो. डुकरेच्या प्रवेशापासून आणि ’पूवेका’ म्हणून बदललेल्या कामाच्या स्वरूपातून उलगडत जातो ‘निशाणी डावा अंगठा’ नावाचा भन्नाट प्रकार. कादंबरीतला खूपसा भाग बोलीभाषेतला असल्याने, वाचताना जरी तो लहेजा पकडायला थोडा वेळ लागला तरी, कादंबरी जास्तच खुमासदार होते.

साक्षरता प्रसार अभियानातले घोळ हा विषय घेऊन एकूणच सरकारी व्यवस्थेचा भोंगळ कारभार, नोकरशाहीच्या अजब तऱ्हा, कागदी घोड्यांचे महत्व (आणि त्यांचे पराक्रम !), आकडेवारीचा बडेजाव, माणसांचे ‘कातडी बचाओ’ स्वभाव असे एक ना अनेक प्रकार गमतीजमतीतून दाखवले आहेत. ‘निशाणी…’मधले साक्षरता अभियान म्हणजे एक प्रकारचा फार्सच म्हणाना.

शाब्दिक, प्रासंगिक, उपरोधिक, उपहासात्मक अशी विनोदाची वेगवेगळी रूपं आपल्याला ‘निशाणी…’मधून भेटायला येतात. रोजच्या जीवनात काही ठराविक घटना घडत असतात, आपण गृहित धरलेली काही ठराविक वाक्यं / शब्द असतात. रमेश इंगळे-उत्रादकरांनी ‘निशाणी…’मधे या सगळ्यांचे संदर्भ इतके सहज वापरले आहेत की एकदम मनापासून हसू येतं. नमुन्यादाखल बघा ….

>>>> गटशिक्षणाधिकारी खासबागेसाहेब ऑफिसात आले तेव्हा नेमके सहा वाजले होते. सूर्य आपला नेहमीसारखा चित्रातल्या दोन डोंगरांच्या मधात गडप झाला होता. पाखरंही नेहमीसारखी चारचे आकडे घेऊन घरट्याकडे परतत होती.
>>>> गध्याच्या मागून आणि साहेबाच्या पुढून कधी जाऊ नये. गधं लाथ मारतं आणि साहेब तोंड मारतं. दोन्ही गोष्टी लागल्या की माणसाले काही सुचत नाही.
>>>> आपल्याकडं कसं, आपण कम्प्युटरचा क्लास टाकला तरी सत्यनारायणाची पूजा करणार. घरी टीव्ही, फ्रिझ किंवा फोन घेतल्यावर त्याला हळद-कुंकू लावून, वाहून, नारळ फोडून शेरणी वाटणारे किंवा मोबाईल घेतल्यावर पहिला एस.एम.एस. देवाला करणारे लोक आपण.

काही ठिकाणी तर हसून हसून डोळ्यांत पाणी आलं तरी मूळ विषयाचं गांभीर्य सतत जाणवत राहतं…. चार्ली चॅप्लिनच्या विनोदासारखं ! बरं, मराठी भाषाही इतकी वळणदार आहे की शब्दाशब्दांतच विनोद दडलेला असतो. आता कुणी म्हणेल की हो, पण ‘निशाणी…’त काही ठिकाणी अश्लील शब्द आणि अश्लील विनोद सहज वापरले आहेत. पण बोलीभाषेची तीच तर मजा असते. त्यात श्लील / अश्लील असं काही नसतंच.. असतं ते फक्त मनातले विचार सरळसोट पोचवणं. ’निशाणी डावा अंगठा’मधली अस्सल नमुनेदार पात्रं तेच तर करतात.

२००५ साली ‘निशाणी डावा अंगठा’ प्रकाशित झाली. गेल्या चार वर्षांत कादंबरीच्या एकूण पाच आवृत्त्या निघाल्या आहेत ! ’निशाणी…’ हा इतका अस्सल प्रकार आहे की माझी खात्री आहे आज कै. पु.लं. असते तर त्यांनी या कादंबरीचं आणि लेखकाचं भरपूर कौतुक केलं असतं.

परवा २२ तारखेला या कादंबरीवर आधारित मराठी सिनेमा झळकलाय -- ‘निशाणी डावा अंगठा’ याच नावाने. पुरूषोत्तम बेर्डे दिग्दर्शक आहेत. संदीप खरे आणि सलील कुलकर्णी यांना, अनुक्रमे त्या सिनेमाचे गीतकार आणि संगीतकार म्हणून, झी गौरव पुरस्कारही मिळालाय. अशोक सराफ, दिलीप प्रभावळकर, डॉ. मोहन आगाशे, मकरंद अनासपुरे, भरत जाधव, संजय नार्वेकर असे एक से एक कलाकार या सिनेमात आहेत. मी कादंबरी तर तीन वेळा वाचलीय, आता वाट बघतोय सिनेमा पहायची -- ‘निशाणी डावा अंगठा !’

चक्कर कथा -- भाग २

2009-04-09T23:18:00.005-04:00

या लेखाचा पूर्वार्ध वाचला आहे असे गृहित धरून पुढे…।

ख्रिस डोक्याला हात लावून बसला होता. मी यायच्या आधी त्याने नवीन कमोडचा बॉक्स उघडला होता आणि कमोड बाहेर काढल्यावर लक्षात आले की कमोड फुटलेला होता. नेमका फुटका भाग, बॉक्स नुसते उघडल्यावर, दिसत नव्हता. मग काय … पुन्हा एकदा होम डेपोमधे जाण्याशिवाय पर्याय नव्हता. ख्रिसच्या व्हॅनमधे कमोड टाकून दोघंही निघालो. जाताना ख्रिसने गाडीतलं सिगारेट्सचं पाकीट संपलं म्हणून आधी gas station वरून सिगारेट घेतल्या. मला म्हणाला, “ काय दिवस आहे बघ आजचा. मी ठरवलं होतं की गाडीतलं सिगारेटचं पाकीट संपलं की आजपासून सिगारेट ओढणं सोडून द्यायचं ! पण सकाळपासून जे काही चाललं आहे ते पाहून आज तरी मी सिगारेट सोडू सकत नाही !” सहज विचारलं दिवसात किती सिगारेट्स ओढतो तर म्हणाला – एक पाकीट दिवसाला – म्हणजे २० सिगारेट्स !

गाडीत ख्रिसशी गप्पा करत होतो. तो मूळचा पोलंडचा. त्याला विचारलं की इथे न्यू जर्सीत चांगलं पोलिश रेस्टॉरंट कुठे आहे का, वगैरे असंच इकडचं – तिकडचं. आपल्याला अनोळखी प्रांतातल्या माणसाकडे त्याच्याकडच्या खास पदार्थांची वगैरे चौकशी केली की गंभीर माणूसही आनंदाने काय छान बोलता होतो ना? ख्रिस म्हणाला इथे रेस्टॉरंटस आहेत पण पोलंडसारखी मजा नाही. इथे पटापट जेऊन बाहेर निघावं लागतं… पोलंडमधे कसं…. मस्त निवांत दोन-दोन तास मित्रांबरोबर गप्पा छाटत निवांत जेवता येतं. अक्षरश: आपणही ह्याच तळमळीने म्हणतो ना, “आपल्या कॉलेजसमोरच्या इराण्याकडे १ सिगारेट, २ चहा, ४ मित्र एवढं जमवलं की मग २-३ तास तरी कुणी उठवायला येणार नाही !”, किंवा ‘आपल्याकडे काय मस्त भेळ आणि वडा-पाव मिळतो याsssर, इथे वडा-पाव मिळतो पण उगाच आपला नगाला नग !”

एवढ्यात होम डेपोमधे पोचलो. मला तर वाटतं आतापर्यंत होम डेपोतल्या कर्मचाऱ्यांनी बहुतेक एकमेकांत पैज लावली असावी – हा आज परत एकदा येतो की नाही बघ म्हणून ! वस्तू परत द्यायच्या / बदलून घ्यायच्या काऊंटरवर एक देसी काका होते. त्यांनी विचारून घेतलं काय प्रॉब्लेम आहे वगैरे… मग त्या बॉक्सला defective piece असा स्टिकर चिकटवून टाकला. अमेरिकेत हे एक बरं आहे… पैसे निदान पाण्यात तरी जात नाहीत. हे सगळं होईपर्यंत ख्रिस आत गेला आणि त्यानं कमोडचं दुसरं बॉक्स घेतलं. तिथून निघालो आणि ख्रिस म्हणाला, “चला आता पुन्हा या होम डेपोत मी निदान आजचा पूर्ण दिवस तरी येणार नाही.” लांब लांब कुठेतरी आकाशाच्या पलीकडे नियती मनात म्हणाली असेल, “आजचा दिवस काय लेका… अजून अर्ध्या तासाच्या आत पुन्हा एकदा तुम्हा दोघांनाही होम डेपोत आणते की नाही बघच !”

घरासमोर पार्किंग लॉटमधे आम्ही कमोडचं खोकं उचललं आणि येऊ लागलो. खोकं नीट धरण्यासाठी खोक्यांना, दोन बाजूंना एक एक खाच केलेली असते ना, ती वापरून एका बाजूने मी आणि दुसऱ्या बाजूने ख्रिसने खोकं उचललं !.. घराला दोन पायऱ्या आहेत….. दोन म्हणजे मोजून दोन पायऱ्या आहेत…. मी पुढे होतो आणि ख्रिस मागे…दोघांच्या मधे खोकं….खालच्या पायरीवरून मी वर चढत होतो… अचानक मी धरलं होतं त्या ठिकाणी खोकं टर्रकन फाटलं….. माझी पकड सैल झाली…. खोकं माझ्या बाजूला कलंडलं… ख्रिसच्या हाताचीही पकड सैल झाली.. काही कळायच्या आत खोक्याच्या खालच्या बाजूची पॅकिंग टेप निघाली…. त्याबाजूचे पॅकिंगचे पुठ्ठे उघडले गेले….. दरवाजात उभा असलेला आदित्य घाबरला… दीपाचा ‘अरे .. अरे’ असा आवाज ऐकू आला आणि त्या पाठोपाठ धाडकन आवाज करत…..खोकं जमिनीवर पडलं !

खोकं नीट करून, धडधडत्या छातीनं, आम्ही खोक्याची वरची बाजू उघडून पाहिली तर आतला कमोड………..फुटला होता !! हताश नजरेनं आम्ही सगळ्यांनी एकमेकांकडे पाहिलं. मी आणि ख्रिस आल्यापावली होम डेपोत परत जायला निघालो ! दीपा पुन्हा एकदा आदित्यला सांभाळायचा किल्ला लढवायला लागली !

आतापर्यंत दुपार सुरू झाली होती. ख्रिसला म्हटलं आधी लंच करतोस का तर म्हणे नाही … मी जेवलो की आळसावतो; आणि असंही कधी एकदा हे काम संपवतो असं झालंय ! आता तोच असं म्हणाल्यावर मीही माझ्या पोटातल्या कावळ्यांना दामटून गप्प केलं !!

पुन्हा एकदा ख्रिसच्या व्हॅनमधून होम डेपोत जायला निघालो… आणि आमच्या गप्पा सुरू ! त्याला म्हटलं की आता हा फुटलेला कमोड त्यांनी परत घ्यायला पाहिजे. तर तो म्हणाला की अरे पण कमोड ऍक्सिडंटमुळे फुटलाय हे तुला माहितीय, मला माहितीय पण होम डेपोवाल्यांना माहिती नाहीये ना ! मनात म्हटलं बहाद्दर आहेस लेका …. मला तर एकदम असाच डायलॉग मारणाऱ्या ’डॉन’मधल्या बच्चनची आठवण आली !

आम्ही वाटेत असताना एका सिग्नलला आम्हाला डावीकडे वळायचं होतं. समोरून सरळ येणाऱ्या वाहनांतली पहिलीच गाडी पोलीसाची होती. म्हटलं आता एक speeding ticket मिळणंच बाकी राहिलं आहे ! माझ्या मनातले विचार बहुतेक ख्रिसने ओळखले. पोलीसाची गाडी गेल्यावर आम्ही वळलो आणि ख्रिस म्हणाला, “ इतर कुठलीही गाडी असती तर मी कट मारून गेलो असतो आधी; पोलीसाची गाडी होती म्हणून थांबलो.” त्याला म्हटलं, “काही युनिफॉर्म असे असतात की ते न बोलता आदर मागतात !” तर तो म्हणे, “हट्ट… मला पोलिसांबद्दल आदर-बिदर नाहीये पण तो जे ticket देऊ शकतो त्या तिकिटाबद्दल आदर आहे !!”

आता होम डेपोत पोचलो तर मला वाटायला लागलं की मगाशी आम्ही घरी जायला निघालो तेव्हा बहुतेक या कर्मचाऱ्यांनी पैज बदलली. “हा येईल की नाही?” याऐवजी “आता हा किती वेळात परत येईल ?” अशी पैज लावली असावी !

होम डेपोच्या return and exchange counter वर तेच देसी अंकल होते. त्यांनी विचारले, “काय झाले?” म्हटलं कमोड फुटलाय. त्यांनी अक्षरश ’आँ’ असा उदगार काढला !! मग त्यांना सगळं वर्णन केलं – काय झालं आणि ऍक्सिडंट कसा झाला ते ! त्यांनाही पटलं की जर बॉक्स तकलादू होता तर ती चूक आमची नव्हती. त्यामुळे त्यांनी खळखळ न करता कमोड परत घेतले. ख्रिसचा सल्ला मानला नाही ते उत्तम झालं हे वेगळं सांगणे न लगे !

आता नवीन कमोड घेताना वेगळ्या कंपनीचा घेतला. ख्रिसच्या अनुभवाप्रमाणे तो कमोड आधीच्या कमोडपेक्षा जास्त चांगला होता. मी आयुष्यात कमोड बदलणं तर सोडाच पण कमोडचं चित्रही काढलं नाहीये त्यामुळे ख्रिसचा हा सल्ला मात्र योग्य मानला. त्या दुसऱ्या कंपनीचा कमोड घेतला तर ख्रिस म्हणाला की बहुतेक आधीच्या कंपनीच्या कमोडना तुझ्या घरी यायचे नाहीये !!

पुन्हा एकदा सगळं सामान घेऊन घरी आलो. आता खऱ्या अर्थाने ख्रिसने कामाला सुरूवात केली ! बघता बघता दीड-दोन तासांत त्याने सगळं काम संपवलं ! सगळं झाल्यावर आता फक्त कमोडचं झाकण लावायचं बाकी राहिलं होतं आणि त्या झाकणाचे स्क्रू कुठेही सापडेनात ! सगळं पॅकिंग उलटंपालटं करून पाहिलं पण इल्ले ! आम्ही चक्रावून गेलो.. त्याहीपेक्षा हबकलो की आता परत एकदा होम डेपोमधे जावं लागतंय की काय ! मी अगदी ख्रिसला म्हणणार होतो की बाबा रे, पाहिजे तर आम्ही दोन दिवसांनी होम डेपोतून स्क्रू आणतो आणि आम्हीच लावतो. पण सापडले… स्क्रू सापडले !! पॅकिंगमधेच एका प्लॅस्टिकने गुंडाळून ठेवले होते पण कमोड आणि स्क्रूं दोन्हीचा रंग पांढरा असल्याने ते पॅकिंगमधे पटकन दिसले नव्हते. हुश्श ! तेवढे स्क्रू लावून झाल्यावर काम संपलं एकदाचं. जर सगळे काही ठीक ठाक झाले असते तर ख्रिसचं काम सकाळी अकराच्या सुमारास होऊन गेले असते !

सगळं आटोपून ख्रिस गेला. मी आणि दीपाने जुने बेसिन, जुने कमोड वगैरे सरळ गाडीच्या ट्रंकमधे भरले आणि आमच्या सोसायटीतील कचऱ्याचा डबा गाठला. मी घरी परतल्यावर गरम गरम पाण्याच्या शॉवरखाली बराच वेळ उभा होतो. त्यानंतर आधी पोटातल्या कावळ्यांना शांत केलं.

आमच्या एका मित्राचा ग्रुप त्याच दिवशी ’आर. डी. – गुलजार’ या बेफाट दुकलीवर आधारित कार्यक्रम सादर करणार होता. कार्यक्रमाला जायची खूप खूप इच्छा होती पण इथे माझी अवस्था ’शिंगरू मेलं हेलपाट्याने’ अशी झाली होती. शेवटी दीड-दोन तास झक्कपैकी ताणून दिली आणि एकदाची चक्कर कथा संपली.

चक्कर कथा -- भाग १

2009-04-02T23:03:00.004-04:00

घरातल्या पावडर रूममधले वॉश बेसिन आणि कमोड बदलायची गरज निर्माण झाली होती. तातडीने बदलणं आवश्यक होते. घरातली दुरूस्ती / सुधारणा अशा प्रकारची कामं करण्यातला माझा उत्साह (आणि माझं कौशल्य !) या दोन्हीवर विश्वास असल्यामुळे दीपानं लगेच हँडीमॅनला फोन करायला सांगितला !

कुठल्याही देशात जा हो, चांगला सुतार / गवंडी / प्लंबर / इलेक्ट्रिशियन माणूस मिळणं आधीच अवघड…. त्यातही त्या माणसाने “स्वस्तात मस्त” काम करून देणं तर अजूनच अवघड ! हॅंडीमॅन म्हणजे तर ही सगळी कामं स्वस्तात करू शकणारा माणूस शोधायचा ! एक वेळ गुलबकावलीचं फूल मिळेल पण…. !

इथे Handyman आणि Cleaning Lady या दोन व्यक्तींशी बोलताना आपण पुन्हा एकदा इंग्लिशचे धडे गिरवतोय असं वाटतं. म्हणजे आपण म्हणायचो ना… “I do, you do, he, she, it does…” त्या धर्तीवर एक एक शब्द हळूहळू उच्चारत आणि त्यांचं बोलणं समजावून घेत संवादाची वाट काढायची.

थोडी चौकशी केल्यावर ख्रिस नामक देवदूत लगेचच्या शनिवारी यायला तयार झाला. त्याहून महत्वाचे म्हणजे माझं इंग्लिश त्याला आणि त्याचं इंग्लिश मला लगेच समजत होतं. म्हटलं चला….अर्धं काम तर इथेच झालं. ख्रिस लाख चांगला असला तरी पुढे काय होणार आहे ते आधी माहिती असतं तर टॉयलेट बदलण्याचं झेंगट निदान त्या दिवशी तरी काढलंच नसतं ! शनिवारी सकाळी आठ ते नऊच्यामधे येतो असं ख्रिस म्हणाला. अरे ! शनिवार सकाळ आठ ही काय वेळ आहे का? थंडीच्या दिवसांत इथे त्यावेळेला अजून सूर्यही उगवलेला नसतो मग आपल्यासारखे सूर्यवंशी काय उठणार आहेत ? पण हँडीमॅनसमोर काय बोलता म्हाराजा? त्याने सांगितलेली वेळ पाळावीच लागणार ना !

ठरल्याप्रमाणे शुक्रवारी दुपारी मी आणि दीपाने जवळच्या होम डेपोमधे चक्कर मारली. हातात वेळ कमी होता म्हणून विकत घ्यायचे वॉश बेसिन आणि कमोड (अमेरिकेतल्या उल्लेखाप्रमाणे ’टॉयलेट बोल’ !!) बघून ठेवले. असं ठरवलं की संध्याकाळी शांतपणे येऊन दोन गाड्यांमधून ते घरी घेऊन जाऊ.

संध्याकाळी आम्ही पुन्हा एकदा होम डेपोमधे. बेसिनबद्दल काहीतरी माहिती पाहिजे होती म्हणून होम डेपोचा कुणी माणूस किंवा कुणी बाईमाणूस दिसतंय का ते शोधत होतो. एक जण दिसला पण त्याची हेअर स्टाईल पाहूनच त्याला प्रश्न विचारायचा विचार बदलला ! आपल्या इतिहासाच्या पुस्तकांतला ’सिकंदर’ अलेक्झांडरचा फोटो आठवतोय? त्यात ’सिकंदर’चे शिरस्त्राण जसं दिसतं ना, तसाच त्या माणसाचा हेअर कट होता ! खरंतर त्याने नीट माहिती दिलीही असती कदाचित पण कधी कधी आपण किती सहज, आपल्याही नकळत, ’वरलिया रंगा’वरून माणसाबद्दल मत बनवतो ना?

वेगवेगळ्या ठिकाणी लपंडाव खेळणाऱ्या आदित्यला शोधून काढत, सांभाळत एकदाची खरेदी संपली. पार्किंग लॉटमधे आल्यावर मग ती मोठाली खोकी गाडीत बसवायची खटपट सुरू…. ते ही उणे ३ वगैरे तापमानात !! आमची सगळी खटपट बघून बाजूने जाणाऱ्या एका माणसालाही उत्साह आला. तो एकदम परोपकाराच्या वगैरे भावनेने आम्हाला मदत करायला लागला. आम्ही कसंबसं एका खोक्यातलं सामान गाडीच्या ट्रंकमधे कोंबलं… ट्रंक उघडीच राहणार होती पण त्याला पर्याय नव्हता. दोन मिनिटे हाश्श हुश्श केल्यावर त्या माणसाच्या लक्षात आलं की अरे अजून एका गाडीत सामान भरायचंय… त्याने एकदम, “ह्या पुढचं तुम्हाला जमेल” अशा तोंडभरून शुभेच्छा देऊन तिथून कण्णी कापली !

शेवटी एकदाचं दोन्ही गाड्यांमधे सामान भरून आमची वरात निघाली. मी चालवत असलेल्या गाडीची ट्रंक उघडीच होती. हळूहळू तसाच निघालो. दीपा अगदी माझ्या पाठोपाठ दुसरी गाडी चालवत राहिली. दोन्ही गाड्यांचे hazard light लावून अक्षरश: वरातीच्या गतीने निघालो. एरवी जे अंतर पाच मिनिटांत पार केले असते ते जवळपास २० मिनिटे घालवून पार केले आणि एकदाचे घरी पोचलो. शुक्रवारी रात्री, सिनेमा / टीव्ही काही न बघता, शहण्या मुलांसारखे सगळे जण लवकर झोपलो.

शनिवार सकाळ उजाडली. भल्या पहाटे सव्वाआठच्या सुमारास ख्रिसचं आगमन झालं. चांगला उंचपुरा, मजबूत शरीरयष्टीचा, थोडी दाढी राखलेला आणि पोलिश / रशियन असा ऍक्सेंट असलेलं इंग्लिश बोलणारा ख्रिसबद्दल प्रथमदर्शनीच विश्वास वाटला की ये अपना काम कर सकता है ! मुख्य म्हणजे ख्रिसकडे छान विनोदवृत्ती आहे. मस्त बोलता बोलता कोपरखळ्या मारायचा….. मनात म्हटलं लेको क्या बोल्ते? पुण्यात वाढलेल्या माणसाला शिकवतो का… तिरकस बोलणं म्हणजे काय ते ! दीपाने त्याच्यासाठी गरम गरम कॉफी केली होती आणि आमच्यासाठी चहा. कॉफी पितानाच ख्रिस कामाला लागला. मी चहाचा कप घेऊन सोफ्यावर बसलो आणि…….

ख्रिसने जाहीर केलं की आम्ही बॉक्सवरची मापं वगैरे बघून आणलेला बेसिनचा सेट (बेसिन आणि त्याच्या खालचं लाकडी कपाट) आधीच्या बेसिनपेक्षा मोठा आहे ! मग काय…. मी आणि ख्रिसने तो सगळा सेट ख्रिसच्या व्हॅनमधे ठेवला आणि होम डेपोमधे गेलो. तरी बरं… घरापासून होम डेपो फक्त पाच मिनिटांवर आहे. होम डेपोमधे तो बेसिनचा सेट परत केला आणि दुसरा घेतला. घेताना बॉक्सवर तीन-तीनवेळा माप पाहून घेतलं. बॉक्सवर झक्कपैकी लिहिलेलं होतं की २० * १७ इंच या आकारासाठी योग्य. म्हटलं बरोबर… आपल्याला हाच आकार हवाय. ते बेसिन घेऊन घरी आलो, बॉक्समधून बाहेर काढलं आणि प्रत्यक्षात बॉक्समधल्या बेसिनचा आकार निघाला -- २१ * १८ इंच !

पुन्हा एकदा ते बेसिन घेऊन मी होम डेपोमधे गेलो. यावेळी मी एकटाच गेलो. ख्रिस म्हणाला मी तेवढ्यात कमोड बदलायचं काम करून टाकतो ! त्याला बिचाऱ्याला काय माहिती की त्याच्या विधीलिखितात त्याने अजून पंधरा मिनिटांनी मला होम डेपोमधे भेटणं लिहिलं होतं !!

मी होम डेपोमधे पोचलो. यावेळी बेसिनसाठी मदत करायला नेमका तो ’सिकंदर’ आला. त्याने सगळं समजावून घेतलं. मग त्याचा आणि त्याच्या साहेबाचा विचार विनिमय झाला. चर्चेअंती त्यांनी जाहीर केलं की मला पाहिजे त्या आकाराचे बेसिन स्पेशल ऑर्डर करावे लागेल आणि फक्त (!) दोन आठवड्यांत मिळेल !! त्या दोघांना थोडं चिकाटीनं विचारल्यावर ’सिकंदर’ने जरा खटपट केली आणि एका शेल्फवर अगदी वरच्या बाजूला ठेवलेला एका बेसिनचा बॉक्स खाली उतरवला. झक्कास… आम्हाला पाहिजे होते तसे बेसिन मिळाले एकदाचे. ’सिकंदर’ने दोन दोनवेळा माप मोजून खात्री करून घेतली. ’का रे भुललासी वरलिया रंगा’ हेच खरं, नाही का?

त्या बेसिनची shopping cart ढकलत निघालो तर दुकानात थोडं पुढे ख्रिस दिसला ! तो म्हणे कमोड बदलण्याआधी त्याने जुने कमोड काढून टाकले तर कमोड ज्याच्यावर घट्ट बसवायचे ती लोखंडी चकती बदलावी लागणार होती. त्याला अजून दोन-तीन वस्तू हव्या होत्या त्याही घेतल्या. ख्रिस मला म्हणाला आता तू या सगळ्याचे पैसे भर, तोपर्यंत मी पुढे होतो आणि तयारी करून ठेवतो. Self check out मधून पैसे भरायला गेलो तर नेमका ख्रिसने घेतलेल्या चकतीवर किंमतीचा bar code नव्हता. पुन्हा ढूँढो … ढूँढो रे ! आता ख्रिस पुढे निघून गेल्यामुळे आधी हे शोधायचे होते की त्याने चकती नेमकी कुठून घेतली होती. अवाढव्य होम डेपोमधून एका लोखंडी चकतीचा कप्पा शोधायचा होता ! थोडं सामान्यज्ञान आणि थोडं दुकानातल्या कर्मचाऱ्यांचं ज्ञान वापरून एकदाची चकती, बारकोडसहित, मिळाली ! सगळं घेऊन घरी आलो तर….
…. ( क्रमश: )

ग्लोबल वॉर्मिंग (देवद्वार छंद)

2009-03-15T10:50:00.001-04:00

पाहता पाहता
काळ दारी आला
सारी वसुंधरा
संकटात….१

ऊतले मातले
गर्वात नाचले
बेफाम वागले
सान थोर….२

वाहनांची रीघ
जणू पाठशिव
हवेचाच जीव
घुसमटे….३

यंत्रांचा निघाला
धूर काळा काळा
प्लॅस्टिकचा मळा
त्यात फुले….४

विज्ञानाने केली
आपली प्रगती
आणि अधोगती
आपणच….५

पाहू एक स्वप्न
करूया प्रयत्न
जपूया हे रत्न
पृथ्वी नामे….६

कापडी पिशवी
प्लॅस्टिक ऐवजी
जमे ही सहजी
सुरूवात….७

मोटार गाडीला
ठेवुनी बाजूला
पायी पायी चला
शक्य तेव्हा….८

लावू झाडे, वृक्ष
माळरानी रूक्ष
मुलांचे भविष्य
तगवाया…. ९

श्रावण शृंगार

2009-02-16T09:40:00.003-05:00

मालवून टाक दीप
चेतवून अंग अंग
राजसा किती दिसात लाभला निवांत संग

कै. सुरेश भटांचे अजरामर गीत.
मध्यंतरी बोलता बोलता ह्या गीताचा विषय निघाला. तेव्हापासून हे गीत, वृत्ताचे नियम वगैरे मनात रेंगाळत राहिले. शेवटी एकदाची ही गझल कागदावर उतरली.

ही गझल लिहायला सुरूवात केल्यावर खऱ्या अर्थाने अनुभवलं की भटसाहेबांनी किती नजाकतीची कलाकुसर अगदी सोपी वाटावी अशी लिहून दाखवली आहे !

ही गझल म्हणजे माझी आदरांजली, भटसाहेबांना आणि त्यांच्या लेखणीला.
-------------------------------------------------------------------------------
धूप छाव खेळ सांजवेळ श्रावणात आज
सांजवेळ आणि गात्र गात्र यौवनात आज…. १

शिंपतात प्रेमरंग कृष्णमेघ, वात, थेंब
मोरपीस होय चिंब चिंब पावसात आज…. २

पाहिलीस वाट गं भिजून तू दवात रोज
भेटलो तुला नि शांत शांत मन्मनात आज… ३

भेटते वसुंधरा तिथेच सागरास जेथ
गुंजतेय गाज ऐक ऐक पैंजणात आज…. ४

बैसलो इथे कधीतरी तुझी घडेल भेट
भेटलीस आणि गंध गंध अत्तरात आज…. ५

लाजतेस तू सखे भिजून पावसात चिंब
घे टिपून लाज थेंब थेंब सांगतात आज…६

घे सुखाकडून ही मिठीच, सोड प्रश्न व्यर्थ
माग श्वासगंध धुंद धुंद जीवनात आज…. ७

राहिले उसासलेच दोन जीव फार काळ
मालवून दीप, रात्र रात्र मीलनात आज… ८

अजितकाका

2009-02-06T10:42:00.001-05:00

“बिरजू महाराज, प्रभा मराठे, रोहिणी भाटे या कलावंतांचा अजित सोमण लाडका बासरीवादक होता”

esakal.com वाचताना, वर दिलेल्या ओळीतला ‘होता’ हा भूतकाळ दर्शवणारा उल्लेख खटकला. मनात शंकेची पाल चुकचुकली…. पण म्हटलं, “हॅ ! तसं काही नसेल; आता अजितकाका कार्यक्रमांतून वाजवत नाहीत म्हणून तसं लिहिलं असेल. आपल्याला अजितकाकांनीच तर फोनवर दोन-तीन आठवड्यांपूर्वी सांगितलंय की ते आता कार्यक्रमांतून वाजवत नाहीत म्हणून !”

दुर्दैवाने काही शंका खऱ्या ठरतात ! ‘निरपेक्ष वृत्तीचा अजित’ या सुधीर गाडगीळांच्या लेखातून समजलं – अजितकाका न परतीच्या प्रवासाला गेले ! इथे सुरूवातीला दिलेले वाक्य त्याच लेखातले.

अजितकाकांशी पहिली भेट झाली तेव्हा मी post graduation करत होतो आणि छंद म्हणून ‘बासरी’ शिकत होतो. कटारिया हायस्कूलमधले काळे सर हे अजितकाकांचे मित्र. त्यांनी मला अजितकाकांना भेटायला सांगितलं. एका सकाळी अजितकाकांची अपाँईंटमेंट घेऊन त्यांच्या घरी पोचलो.

तोपर्यंत अजित सोमण हे नाव पेपरमधे वगैरे वाचून परिचयाचं होतं. प्रसिद्ध माणसाला भेटायला जाताना छातीत जी धडधड होते ती वाढली होती. टिळक रोडवर एका दुमजली बंगल्यात वरच्या बाजूला अजितकाकांचं घर ! मनाचा हिय्या करून दार वाजवलं. दरवाजा उघडल्यावर पहिलेछूट काय जाणवलं तर अजितकाकांचं प्रसन्न हसणं. डोक्यावर मागच्या बाजूने वळवून नीट भांग पाडलेले केस, समोरच्या बाजूल थोडे विरळ झाले होते. दोन्ही डोळ्यांखाली काळी वर्तुळं – सततची जाग्रणं आणि कार्यक्रमांची धावपळ दर्शवत होती. ओठांवर मिशीची अगदी कोरीव अशी बारीक रेघ. अत्यंत शांत आवाजालं बोलणं. बस्स …अजितकाका एकदम आवडले… आता प्रश्न होता ते मला शिकवतील का?

चहा घेताना त्यांनी काही जुजबी प्रश्न विचारले. मग म्हणाले, “थोडं वाजवून दाखवणार का?” अग्गगग ! त्या दिवशी मी जे काही वाजवून (!) दाखवलं होते ते आता आठवलं तरी अंगावर काटा येतो! पण मी मूर्तिमंत सज्जनपणासमोर बसलो होतो. ते न चिडता म्हणाले, “पुढच्या आठवड्यापासून सुरूवात करू.”

अजितकाका म्हणजे अक्षरश: सज्जन माणूस… खरंच दुसरा शब्दच नाही. मला म्हणाले होते की कार्यक्रमांमुळे, रेकॉर्डिंगमुळे वगैरे माझ्या वेळा नक्की नसतात त्यामुळे तुला शिकवण्याचा एक दिवस किंवा एक वेळ असं सांभाळता येणार नाही. कधी एकाच आठवड्यात आपण दोन/तीनदा बसू किंवा कधी पूर्ण महिन्यात एकदाही नाही ! मला ‘सर’, ‘गुरूजी’ वगैरे काही म्हणू नकोस … म्हटलं मग अजितकाका म्हणू का? तर म्हणाले होते, “चालेल.” (नंतर कधीतरी समजलं होतं की अजितकाका इंग्लिशचे प्राध्यापक होते. तरी स्वत:हून म्हणत होते ‘सर’ म्हणू नकोस !) सर्वांत महत्वाचं म्हणजे ते म्हणाले होते मी शिकवण्याची फी / पैसे वगैरे काही घेणार नाही. बासरीवादनाबद्दल माझ्याकडे जेवढं आहे तेवढं द्यायचा प्रयत्न करीन; तुला आवडेल ते घे.
(खरंतर त्यांनी म्हणायला हवं होतं – तुला ‘झेपेल’ ते घे !!)
त्यानंतरची ३-४ वर्षे, जेव्हा कधी ते शिकवायचे, ती सकाळ म्हणजे आनंद सकाळ असायची.

मी साडे-आठ / नऊच्या सुमारास त्यांच्या घरी जायचो. कोवळी उन्हं दरवाजातून खोलीत डोकवायची आणि ऊब पांघरायची. समोरासमोर दोन खुर्च्यांवर बसून आम्ही वाजवायचो. पहिल्या दिवशीच काकांनी एक लांबट आकाराची लाकडी पेटी काढली. छान शिसवी लाकडाची. पेटी उघडली तर आतमधे मखमली मऊसूत कापडावर जपून ठेवलेल्या बासऱ्या. निरनिराळ्या आकारांच्या, निरनिराळ्या सुरांच्या बासऱ्या ! हातभर लांब बांबूपासून ते अगदी वीतभर लांब – अशा वेगवेगळ्या आकारांच्या बासऱ्या.

माझ्या बासरीच्या स्केलप्रमाणे योग्य बासरी त्यांनी पेटीतून घेतली आणि म्हणाले, “मी वाजवतो तसं... माझ्यापाठोपाठ वाजव.” (आँ ! म्हणजे काय ? नोटेशन सांगणार नाहीत? आता आली ना पंचाईत ! ठीक आहे यार... काहीतरी डोकं वापरूच.) अजितकाका हाडाचे शिक्षक होते. त्यादिवशी वाजवणं थांबल्यावर मला मिस्कीलपणे म्हणाले, “सुरूवात चांगली झालीय. पुढच्या वेळेपासून शक्यतो माझी बोटं बघून वाजवू नकोस; सूर ऐकून वाजव !”

त्यानंतर मग मी अधून मधून त्यांना फोन करून विचारायचो – आज येऊ का? काकू फोनवर सांगायच्या, “ते पहाटे अडीच / तीनला आलेत रेकॉर्डिंगहून… झोपले आहेत; उठवू का?” अजितकाकांना उठवायला जीवावर यायचं; मी नको म्हणायचो. एखाद्या दिवशी काकू म्हणायच्या, “त्यांनी सांगितलंय उद्या ये म्हणून” – की मी बासरी पाठुंगळीचा लटकवून दुसऱ्या दिवशी त्यांच्याकडे हजर ! उबदार सकाळी, वाफाळता चहा घेऊन आमचं वाजवणं सुरू व्हायचं. त्यांच्याबरोबरच्या गप्पांमधूनही इतकं शिकायला मिळायचं – बासरीबद्दलच असं नाही; एकंदरच आनंदात जगण्याबद्दल !

अजितकाका म्हटलं की तीव्रतेने आप्पांची आठवण होते. ‘सज्जनपणा’, ’समोरच्या माणसाच्या आवडीच्या विषयांवर गप्पा करत त्याला आपलंसं करणं’, ‘सगळ्यांना आनंद वाटण्याची वृत्ती’ अशा अनेक गोष्टी शिकण्यासाठी ही आदर्श माणसं! सुदैवाने एक माझे वडील होते आणि दुसरे माझे गुरू ! दुर्दैवाने दोघंही, त्यांच्या, वयाच्या ६२ वर्षांच्या आसपास गेले.
‘त्याला’ नक्की कसली घाई असते म्हणून ‘तो’ अशा माणसांना लवकर बोलावून घेतो? !!!

स्वत:च्या मनाने वाजवायचा प्रयत्न केल्याचा एक खूप मोठा फायदा असा झाला की स्वत:च्या आनंदापुरतं वाजवता येऊ लागलं. कधी एकटं असताना मूड लागला की बासरी घेऊन बसायचो. वाजवणारा मी आणि ऐकणाराही मीच ! दुसरं म्हणजे काका ’तोडी’, ’देस’, ’जैत’, ’हंसध्वनी’, ’भैरवी’ अशा वेगवेगळ्या रागांमधलं काही ना काही वाजवायला प्रोत्साहन द्यायचे. मी म्हणायचो, “काका ! भैरवी? अहो इतके सगळे कोमल सूर वाजवता येतील का मला?” ते म्हणायचे, “प्रयत्न तर करू… आज नाही जमलं तर उद्या जमेल !”

त्यांची सगळ्यात मोठी शिकवण म्हणजे – घाई करू नकोस ! एक एक स्वर खूप वेळ वाजवता आला पाहिजे मग द्रुत गतीत वाजवणं जमेल. थोडक्यात -- धावण्याआधी चालायला शीक आणि चालण्याआधी उभं रहायला !

अजितकाकांना शक्य होतं आणि तरीही त्यांनी शिकवणं टाळलंय असं कधी म्हणजे कधीच झालं नाही. खरंतर कार्यक्रम, रेकॉर्डिंग, जाहिरातींच्या जिंगल्स / कॉपी लिहिणं, शास्त्रीय संगीताच्या सीडींमधल्या वेष्टणाच्या कागदावर रागांची माहिती लिहून देणं, असे बरेच व्याप त्यांच्यामागे होते. थोडा रिकामा वेळ ते इतर कशासाठी तरी, त्यांच्या घरच्यांसाठी वगैरे वापरू शकले असते पण जमेल तसं, जमेल तेव्हा मला शिकवायचे. म्हटलं ना – सज्जन माणूस, दुसरा शब्द नाही !

एकदा आम्ही वाजवत असताना माझ्या एका बासरीला matching स्वराची बासरी त्यांच्याकडे नव्हती. त्यांनी एक बासरी घेतली. माझ्या बासरीचा ‘षडज’ त्यांच्या बासरीच्या ’पंचम’शी जुळला ! तो ’पंचम’ त्यांनी त्यांचा ‘षडज’ मानला ! माझ्या बासरीच्या सगळ्या सुरांशी, त्या ‘मानलेल्या’ षडजापासून पुढे, जुळवून घेत आमचं वादन सुरू. मला म्हणाले, “तू बिनधास्त नेहमीसारखा वाजव, काळजी करू नकोस !”

एकदा सकाळी आम्ही वाजवत असताना मिलिंद दाते तिथे आला होता. मिलिंद साक्षात हरिजींचा शिष्य ! मिलिंद आणि अजितकाका एकत्र वाजवायला लागले. त्या दिवशी मी जे बासरीवादन ऐकलंय ना ते इथे शब्दांत सांगताच येणार नाही. अजितकाका आणि मिलिंद तल्लीन होऊन एक से एक सुरावटी वाजवत होते आणि त्या खजिन्याचा एकमेव मालक -- मी !

अजितकाका स्वत:बद्दल कधीच बोलायचे नाहीत; म्हणजे मी असं केलं, मी तसं करणार आहे, मी स्टेजवर अमक्याला फाडला वगैरे काही म्हणजे काहीच नाही ! एकदा असंच त्यांच्याकडे सकाळी गेलो होतो. वाजवणं वगैरे झाल्यावर त्यांना विचारलं की उद्यापासून सवाई गंधर्वला जाणार आहात का? तर हो म्हणाले होते. पं. बिरजू महाराज आणि साथीला उ. झाकीर हुसेन असा कार्यक्रम होता ! स्टेजवर बघतोय तर इतर साथीदारांमधे बासरीवादक म्हणून अजितकाका ! म्हटलं, “धन्य आहे !” तो कार्यक्रम नुसता विंगेतून बघायला मिळतोय म्हटलं असतं तरी एखाद्याने चार मित्रांना सांगितलं असतं की बघ मी उद्या स्टेजजवळ असणार आहे ! अजितकाका तर चक्क साथीला होते !!

अमेरिकेत पहिल्यांदा आलो तेव्हा अजितकाकांशी भेट झाली ती शेवटची. प्रत्येक भारत भेटीत ठरवायचो की या वेळी तरी अजितकाकांना नक्की भेटायचं पण…राहून जायचं… पुढच्या वेळी भेटू म्हणत ! कधी लक्षातच आलं नाही की ’पुढची वेळ’ अशी काही नसतेच. आला क्षण आपला..बस्स !

या वेळी पुण्याला गेलो होतो तेव्हा चंद्रकांत काळेकांकाबरोबरच्या धावत्या भेटीत त्यांच्याकडून अजितकाकांचा फोन नंबर घेऊन ठेवला होता. काय योगायोग आहे… अजितकाकांशी पहिली भेट ज्यांच्यामुळे झाली त्यांचं नाव प्रमोद काळे आणि फोनवर शेवटचं बोलणं ज्यांच्यामुळे झालं त्यांचं नाव चंद्रकांत काळे… एकच आडनाव !

दोन-तीन आठवड्यांपूर्वीच अजितकाकांशी फोनवर बोलणं झालं होतं. सकाळी ऑफिसला जाताना गाडीतून निवांतपणे काकांशी गप्पा झाल्या. इतक्या वर्षांनी बोलताना त्यांना काय सांगू आणि काय नको असं झालं होतं. बासरीवादनात खूप म्हणजे खूपच मोठा खंड पडलाय हे सांगताना अपराधी वाटत होतं पण ते म्हणाले कविता, लेखन वगैरे करणं चालू आहे ना मग बास ! मी आपला लहान मुलासारखा काय काय सांगत होतो – नोकरी, BMM अधिवेशन, नवीन वाचलेलं पुस्तक, लेखनाचे प्रयत्न, कविता असं बरंच काहीबाही. त्यांनी तितक्याच उत्साहाने ब्लॉगचा पत्ता, माझा इमेल पत्ता वगैरे लिहून घेतला आणि म्हणाले मी तुझा ब्लॉग नक्की वाचेन. पण पूर्ण वेळात एकदाही म्हणाले नाहीत की ते स्वत: किती आजारी होते. माझ्या लेखनाबद्दल त्यांना काय वाटलं ते आता कधीच कळणार नाही पण त्यांचे आशीर्वाद नक्की जाणवतात. मगाशी म्हटलं ना अजितकाका म्हणजे आमच्या आप्पांसारखे होते… स्वत: कितीही आजारी असले तरी दुसऱ्याला आनंद वाटणारे !

त्या, शेवटच्या ठरलेल्या, गप्पांच्या ओघात कै. सुरेश अलूरकरांचा विषय निघाला. सुरेशकाका आणि अजितकाका खूप चांगले मित्र होते. बोलता बोलता अजितकाका सहज म्हणाले होते ते एक वाक्य आता अँफ्लिफायर लावल्यासारखे मनात घुमत राहिलंय. ते म्हणाले होते, “काय असतं ना ! माणसाचं आयुष्य कधी आणि कसं संपावं काही सांगता येत नाही.’

संतश्रेष्ठ (देवद्वार छंद)

2009-01-26T19:40:00.000-05:00

ज्ञानियाचा राजा
त्याची ज्ञानेश्वरी
या भव सागरी
नौका होई…

तुकोबा तो सांगे
आम्ही देऊ छाटी
नाठाळाला काठी
हाणू माथी….

एकनाथ गाती
रचूनी भारूड
लोकांसी गारूड
झाले ऐसे….

नामा म्हणे देवा
म्हणतो अभंग
तुझी भक्ती दंग
करितसे….

लिहिणे हे काव्य
केवढा आनंद
साथ देई छंद
देवद्वार….

योद्धा खेळाडू !

2009-01-09T11:27:00.010-05:00

तो पन्नास वर्षांचा झालाय ह्यावर विश्वास बसत नाही !
त्याला पाहिल्यावर तर अजिबातच विश्वास बसत नाही !!
त्याला उत्तम आरोग्याचे दीर्घायू लाभो हीच प्रार्थना !!!

भारतीय क्रिकेटमधे मोजके खेळाडू असे झाले ज्यांना खऱ्या अर्थाने ‘नैसर्गिक खेळाडू’ म्हणता येईल. त्या यादीत ‘कपिलदेव रामलाल निखंज’ हे नाव खूप म्हणजे खूपच वर आहे.

गावसकर, सचिन वगैरे सगळे महान फलंदाज आहेत पण कपिल तो कपिल. भारतीय क्रिकेटमधे तेज गोलंदाजी जेंव्हा फक्त तोंडी लावण्यापुरती होती तेव्हा कपिल आला. बरं आला तो आला तेही नुसता गोलंदाज म्हणून नाही तर थेट अष्टपैलू खेळाडू म्हणूनच.

माझी पिढी खरंच भाग्यवान.. आम्ही कपिल, इयन बोथम, रिचर्ड हॅडली आणि इम्रान खान ह्या दिग्गज अष्टपैलू खेळाडूंना एकमेकांशी खेळताना / मैदानावर त्वेषाने लढताना पाहिलंय ! सामना हरत असले तरी या चौघांपैकी कुणी कधी खांदे पाडून वावरले नाहीत. ती त्यांची देहबोलीच नव्हती. शिवाय प्रत्येक जण असा होता की एकाहाती सामना फिरवू शकायचा. जसा कपिलने फिरवला १९८३ च्या विश्वचषकामधे.

भारताची परिस्थिती १७ धावा, ५ बाद अशी बिकट असताना ह्या पठ्ठ्याने नाबाद १७५ धावा तडकावून झिंबाब्वेच्या आक्रमणातली हवा काढून घेतली होती. सुनील गावसकरने त्या खेळीबद्दल लिहिलंय की तो खेळत असताना टाळ्या वाजवून आमचे हात दुखायला लागले होते ! अर्थात रॉजर बिन्नी आणि किरमाणी ह्या दोघांनाही त्यांचे श्रेय द्यायला हवे. कपिल जेव्हा झिंबाब्वेच्या गोलंदाजांची यथेच्छ धुलाई करत होता तेव्हा आधी बिन्नी आणि मग किरमाणीने दुसरी बाजू चिवटपणे लावून धरली होती. जागतिक क्रिकेटचं दुर्दैव म्हणजे नेमका त्या दिवशी बीबीसीचा संप असल्याने त्या सामन्याचे रेकॉर्डिंगच केले गेले नाही !!

आठवतंय? एका सामन्यात कपिलने अगदी जमिनीलगत स्ट्रेट ड्राईव्ह मारला होता. चेंडू अडवायला म्हणून गोलंदाज मुदस्सर नझरने उजवा पाय पुढे केला आणि…. शेवटच्या क्षणी चेंडूच्या वाटेतून पाय काढून घेतला. साधा हिशोब … चौकार अडवणं महत्वाचं की पाय वाचवणं? !!

किती आठवणी सांगायच्या कपिलच्या? काही ठळक आठवणींसाठी ‘मायबोली.कॉम’वरचा आमचा मित्र ‘Farend’ ह्याने सुरू केलेला हा दुवा पहा !

1985 च्या बेन्सन अँड हेजेस कपमधे त्याने आणि दिलीप वेंगसरकरने, न्यूझीलंडच्या विरूद्ध , रिचर्ड हॅडलीच्या एका षटकात १७ धावा ठोकल्या होत्या। आम्ही मित्र नुसते आरडाओरडा करत ती मॅच पहात होतो. त्या सामन्याच्या आठवणी जागवायच्या आहेत?

इंग्लंडमधे खेळताना, आपल्याला एका कसोटीत, फॉलो ऑन वाचवायला चोवीस धावांची गरज होती। कपिलच्या साथीला फक्त तळाचा फलंदाज. एखाद्या फलंदाजाने जपून, विकेट सांभाळत, चोवीस धावा (कशातरी) जमवल्या असत्या. पण कपिल देव हे प्रकरण जरा वेगळ्या कॅटेगरीतलं ! त्यानं खटाखट लागोपाठच्या चार चेंडूंवर चार षटकार मारले. बात खतम – टेन्शन फिनिश्ड !

’गोलंदाज’ कपिल जर न्यूझीलंड, ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड वगैरे असा कुठे जन्मला असता तर त्याने कसोटी क्रिकेटमधे अजून किमान १०० बळी जास्त मिळवले असते. त्याच्या भात्यातली सगळ्यात खतरनाक दोन अस्त्रं म्हणजे त्याचा आऊट स्विंगर आणि स्विंगिंग यॉर्कर.

त्याचा आऊट स्विंगर इतका ’आकर्षक’ होता की भल्या भल्यांची बॅट मंतरल्यासारखे खेचली जायची. अणि मग यष्टीरक्षक किरमाणी टपलेला असायचाच, झकासपैकी सूर मारून झेल टिपायला. किंवा मग चेंडू सरळ स्लिपमधे, सुनील गावसकरच्या सुरक्षित हातांमधे, विसावायचा !

मध्यंतरी झी टीव्हीवर एका वन डे सामन्याचा Replay दाखवत होते. भारत वि. पाकिस्तान. आपली पहिली बॅटिंग होती आणि आपण ‘दणकेबाज’ धावा केल्या….. सर्वबाद १२५ ! (‘दणकेबाज’ म्हणजे ‘दणके’ खात !!) त्यानंतर सुरू झाली आपल्या गोलंदाजीची जादू. पाकिस्तान – सर्वबाद ९१ की असाच काहीतरी स्कोअर !! एक विकेट अगदी प्रकर्षाने आठवतीय. कपिलच्या आऊट स्विंगरवर फलंदाजाने फटका मारायचा प्रयत्न केला. फटका चुकला पण विकेट वाचली. रन अपवर परत जाताना कपिलने गावसकरला हळूच खूण केली… थोडा मागे सरक. पुढचा चेंडू… तसाच आऊट स्विंगर… तशीच मोहिनी टाकल्यासारखी पुढे आलेली बॅट… तसाच बॅटची कड घेत चुकलेला फटका…. पण यावेळी चेंडू थेट स्लिपमधे…गावसकरच्या हातात !

तसाच तो त्याचा स्विंगिंग यॉर्कर ! ऑस्ट्रेलियातल्या एका सामन्यात, पाकिस्तानच्या कासिम उमरचा, उडालेला त्रिफळा भारतातल्या पहाटे साडेतीन –चार वाजता बघितलेला अजूनही आठवतोय.

कपिल आणि अमिताभ ह्या दोघांच्या बाबतीत माझा धाकटा भाऊ मंदार तर माझ्यापेक्षा दोन पावलं पुढेच आहेत. त्याने मध्यंतरी, कपिलवरच्या पुस्तकात, वाचलेले दोन किस्से सांगितले होते.

पहिला किस्सा म्हणजे एकदा कपिल खेळायला मैदानात उतरला. खेळपट्टीकडे एक नजर टाकताच त्याने सांगितले की नियमानुसार खेळपट्टीची जितकी लांबी असावी लागते त्यापेक्षा किमान १ इंचाने लांबी कमी आहे. विशेष म्हणजे खेळपट्टी मोजून पाहिली असता, कपिलचे म्हणणे खरे ठरले !!

दुसरा किस्सा ऑस्ट्रेलियाविरूद्धचा. डेविड बूनला गोलंदाजी करताना, एका षटकाच्या सुरूवातीस, कपिलने रवी शास्त्रीला सांगितले की साधारण चौथ्या किंवा पाचव्या चेंडूवर बून शास्त्रीकडे झेल देईल, तयार रहा ! पहिले तीन चेंडू बूनने सीमापार धाडले, पण नंतर बूनने शास्त्रीकडे झेल दिलाच. कारण माहितीय? प्रत्येक चेंडूला, कपिल चेंडूचा टप्पा १ इंचाने आखूड करत होता. असा ठरवून टप्पा टाकू शकणारे किती गोलंदाज आहेत? हा किस्सा ऐकल्यावर मला एकदम ’इकबाल’ हा नितांतसुंदर हिंदी चित्रपट आठवला. त्यात नसिरूद्दीन शाहने श्रेयस तळपदेला जो ’चक्रव्यूह’ शिकवला तो ठरवून टप्पा बदलण्याचाच तर प्रकार होता !!

फिटनेसच्या बाबतीत कपिलचा हात धरू शकणारा एकच खेळाडू…. ‘जिमी’ अमरनाथ ! मोहिंदर अमरनाथ !! तुम्हाला माहितीये? कसोटी खेळायला सुरूवात केल्यापासून, कपिल सलग ६५ / ६६ खेळलाय. त्यानंतर एका सामन्यात तो बाहेर होता ते शिस्तभंगाची कारवाई म्हणून पण ‘अनफिट’ म्हणून तोपर्यंत कधीही त्याला सामना चुकवावा लागला नाहीये ! आणि लक्षात घ्या .. तो भारताचा मुख्य गोलंदाज होता !!

कपिलने भारतीय क्रिकेटला दिलेलं सगळ्यात मोठं योगदान म्हणजे ‘जिंकायचं स्वप्नं’ ! १९८३ नंतर भारतीय क्रिकेटने खऱ्या अर्थाने कात टाकली आणि आपण वन डे क्रिकेटमधे दादासारखे वागायला लागलो. ‘दादा’ गांगुली, ‘गॉड’ सचिन’ आणि ‘भिंत’ राहुल यांच्या यशाची बीजं तिथे रोवली गेली.

कपिलमधला ’लढवय्या’ वेळोवेळी आपल्यासमोर प्रकर्षाने आलाय. मैदानावरच्या त्याच्या जिगरबाज वृत्तीने त्याने प्रतिस्पर्ध्यांची मनंही जिंकली आहेत. ’सोने पे सुहागा’ म्हणजे आता ’भारतीय स्थल सेनेने’ (शुद्ध मराठीत -- Indian Army) कपिलला ’लेफ्टनंट कर्नल’ हे पद मानद अधिकारी म्हणून दिले आहे. माझ्या माहितीप्रमाणे भारतीय लष्कराच्या इतिहासात पहिल्यांदाच एका खेळाडूला मानद अधिकारी म्हणून हे पद दिलं गेलंय !!

कधी कधी असाच मनात विचार येतो की पूर्ण भरातल्या कपिलने पूर्ण भरातल्या सचिनला गोलंदाजी करावी. मला खात्री आहे, तो थरार बघताना आपले तर पुतळेच होतील. तुम्हाला काय वाटतं?

धमाल-मस्ती: ट्वेंटी२०

2007-09-26T22:02:00.002-04:00

जिंकलो रेsss !!! जीत गए याsssर !!! WE DID IT MAN !!!

भारतातल्याच काय पण जगभरच्या भारतीय क्रिकेटरसिकांनी ऐन गणपतीत दिवाळी साजरी केली. बघता बघता तरूण भारतीय संघ ‘under dogs’ चा ‘World Chapions’ झाला. भारत-पाकिस्तानचा सामना नेहमीच World Cup Final पेक्षाही महत्वाचा असल्यासारखा पाहिला जातो. इथे तर साक्षात ‘Dream Final’ होती. भारताचा इतका कमी स्कोअर पाहून मन खट्टू झालं होतं पण इंटरनेटच्या text commentary मधे “Irfan is on fire” ही अक्षरं झळकली आणि सुखद विजयाची चाहूल लागली. शेवटच्या ओव्हरमधे तर पाकिस्तानच्या मिसबाह-उल-हकने सिक्स मारल्यावर प्राण कंठाशी आले होते. तेव्हढ्यात त्याचा पुढचा फटका श्रीशांतच्या हातात विसावला ! आपला भारत विश्वविजेता !!! चोवीस वर्षांनंतर ते सोनेरी क्षण परत आपल्या दारी !!! 1983 साली कपिलच्या संघानेही सगळ्यांना धक्का दिला आणि आता धोनीच्या ‘young Indian team’ ने क्रिकेटच्या भल्या-भल्यांना चकित केलं. आजपर्यंत झालेल्या सगळ्या विश्वचषकाच्या सामन्यांप्रमाणे आपण परत एकदा पाकिस्तानला हरवलं.

हा विजय मिळवलाय सळसळत्या तारूण्यानं ! हा विजय मिळवलाय ठासून भरलेल्या आत्मंविश्वासानं! हा विजय मिळवलाय, एकट्या-दुकट्यानं नव्हे, संपूर्णं संघानं !!!!

सि़क्स, सि़क्स, सि़क्स, सि़क्स, सि़क्स आणि… सि़क्स !!!

युवराज सिंगने ‘Twenty20’ मध्ये इंग्लंडविरूद्ध एकाच ओव्हरमध्ये सहा षटकार मारून आधीच एक इतिहास घडवला. बऱ्यांच वर्षांपूर्वी सर गॅरी सोबर्स आणि रवी शास्त्री ह्यांनी फ़र्स्ट क्लास क्रिकेटमधे हा पराक्रम केला. त्यानंतर हर्शेल गिब्सनं एक दिवसीय सामन्यांत ह्या विक्रमावर आपले नाव कोरले. आता युवराजने Twenty20 क्रिकेटच्या इतिहासात स्वत:च्या नावाचे पान तयार केले. (पहा -- http://www.youtube.com/watch?v=bob85WbW8cU ) पायाशी आलेला चेंडू नुसता फ्लिक करून त्याने विनासायास मारलेला दुसरा षटकार म्हणजे तर ‘टायमिंगचं’ उत्तम उदाहरण आहे.

आंतरराष्ट्रीय पातळीवर, क्रिकेटच्या कुठल्याही प्रकारात, ओळीनं सहा षटकार मारणं अतिशय अवघड असतं. दुसरं म्हणजे त्याचे सहाही फटके एकदम खणखणीत होते. ‘चुकून लागला’, ‘पट्टा फिरवला’ किंवा ‘आंधळी मारली’ वगैरे भानगडी नव्हत्या. अजून एक म्हणजे ‘युवी’च्या आधी तिघांनीही फिरकी गोलंदाजांना षटकार मारले होते. वेगवान गोलंदाजीला सलग सहा वेळा छपरावर किंवा प्रेक्षकांत भिरकावणं, ते ही मैदानाच्या वेगवेगळ्या दिशांना, अजूनच अवघड. युवराजचा विक्रम खरंच खूप मोठा आहे.

Twenty20 मधील एक विचित्र प्रकार म्हणजे ‘बॉल-आऊट’ ! भारताने पाकिस्तानविरूद्ध ‘टाय ‘ झालेला पहिला सामना विनोदी पद्धतीनं, अर्थात ‘बॉल-आउट’ पद्धतीनं, जिंकून अजून एक पराक्रम (!) केला होता. त्या व्हिडियोसाठी पहा http://www.youtube.com/watch?v=Pmx7rFwIYec&NR=1

अर्थात हे सगळं चालू असतानाच मनात मनात येतं ‘च्यायला, हे खरंच क्रिकेट आहे का?’. त्याच सुमारास ‘संबित बाल’ने लिहिलेला हा लेख वाचला.
http://content-usa.cricinfo.com/columns/content/current/story/311578.html
तो म्हणतो तसं खरंच , काय चूक आहे एखादी मॅच टाय झाली तर? फुटबॉलची (किंवा हॉकीची) copy क्रिकेटने आंधळ्यासारखी का करावी? उलट ती मॅच अमूल्य असायला हवी. सव्वाशेहून जास्त वर्षांच्या क्रिकेटच्या इतिहासात अक्षरश: हाताच्या बोटांवर मोजता येण्याइतक्याच मॅचेस ‘टाय’ झाल्या आहेत.

T20 हा क्रिकेटचा ‘छोटा charger’ दिवसेंदिवस लोकप्रिय होत जाणार आहे त्यात शंकाच नाही. T20 सामने म्हणजे ‘कल्ला’ चालला होता. भारतात फोन केला की दहावीतला भाचा विक्रम एकदम एक्साईट झालेला असायचा. शेंडी तुटो वा पारंबी -- दिसला बॉल की मार उचलून. नुसती हाणामारी, चौकार-षटकारांची आतषबाजी. आता वीस षटकांत दीडशे धावा वगैरे म्हणजे अगदीच मापातलं टार्गेट वाटतं.

निराशावादी सूर आळवतोय हा गैरसमज नसावा पण ‘ट्वेंटी२०’ चे साधारण नियम, खेळाचा ढाचा पाहिला की वाटतं बॉलिंग ही ‘कला’ संपत जाईल का? किती फिरकी गोलंदाज चेंडूला flight द्यायला धजावतील? किती वेगवान गोलंदाज तीन स्लिप्स लावण्याची ‘चैन’ करून बेमालूम ‘आऊट स्विंगर’ने फलंदाजाला मागे झेल द्यायला भाग पाडतील? अर्थात हे प्रश्न तर एक दिवसाचं क्रिकेट मूळ धरू लागलं तेव्हासुद्धा विचारले जातच होते. जेव्हा एखाद्या ‘ट्वेंटी२०’ सामन्यात न्यूझीलंडचा डॅनियल व्हिटोरी (फिरकी खेळण्यात comfortable समजल्या जाणाऱ्या) भारतीय फलंदाजांना नाचवतो, ऑस्ट्रेलियाचा ‘तेजतर्रार’ ब्रेट ली हॅट-ट्रिक घेतो, आपला श्रीशांत ‘हाणा-मारी क्रिकेट’च्या अंतिम सामन्यात चक्क निर्धाव षटक (maiden over) टाकतो किंवा हरभजनसारखा फिरकी गोलंदाज एखाद्या सामन्यातलं शेवटचं षटक टाकून प्रतिस्पर्ध्यांना जखडून ठेवतो आणि विकेटही काढतो तेव्हा आशादायक चित्र दिसतं.

नुसती बॉलिंगच नाही पण बॅटिंगचं काय? प्रत्येक चेंडू उचलावा असंच जर वाटणार असेल तर लेट कट, ग्लान्स असे नाजूक आणि कलात्मक फटके कोण दाखवेल? डेव्हीड गावर, व्ही. व्ही. एस. लक्ष्मण, ह्यांच्यासारखे कलाकार पैदा होतील? की सगळेच जण ‘शाहीद आफ्रिदी’?!!! ऑफ साईडला बाहेर पडलेले चेंडू सोडून देण्यासाठी आपला चौथा स्टंप नक्की कुठे आहे हे फलंदाजांना माहिती असेल? की चेंडू सोडून देणं हीच चूक समजली जाईल? एकेरी-दुहेरी ‘चिकी’ धावांनीही धावफलक हलता ठेवून, प्रतिस्पर्ध्यांच्या नकळत, षटकामागे ८-९ धावांची गती राखणाऱ्यांना संघात जागा असेल? योग्य ‘calling’ मधून दोन फलंदाजांचा एकमेकांवरचा विश्वास दिसेल? (सौरव गांगुली एकेरी धावा काढणं टाळेल; म्हणजे त्याचे कष्टं वाचतील आणि आपल्याही जीवाची ‘धाकधूक’ आपोआप वाचेल!!) सचिन, सौरव किंवा सेहवागच्या आक्रमकतेबद्दल प्रश्नच नाही पण हां, राहुलचं ‘तंत्र’ जेव्हा आक्रमण करेल ना तेव्हा मात्र मॅच पहायला अजून धमाल येईल. आठवा, भारत वि. न्यूझीलंड – १९८७. वन डेजचा वर्ल्ड कप, नागपूर मॅच. सुनील गावसकरने खुद्द श्रीकांतलाही ‘बघ्यांपैकी एक’ केलं होतं !!

एक मात्र आहे. T20 मुळे क्षेत्ररक्षणाचा दर्जा कमालीचा सुधारेल. किंबहुना प्रत्येक संघाला तो सुधारावाच लागेल. एक-एक धाव प्राणमोलाची असेल आणि ती अडवण्यासाटी जिवापाड धडपड करावी लागेल. ‘catches win matches’ ह्याचा खरा अर्थ भारतीय संघाला आता समजायला लागेल.

पण आता जाणवतं, one day cricket जेव्हा लोकांना आवडायला लागलं तेव्हा आमच्या आधीची पिढी का म्हणायची, “छ्या… वन डे वगैरे आपलं टाईमपासला ठीक आहे हो पण टेस्ट मॅचेस हेच खरं क्रिकेट”!!! वयाच्या तिशीतच असे म्हाताऱ्यासारखे विचार का मनात यावेत? क्रिकेटचा सामना चार तासांचा झाला म्हणून वाईट वाटावं की क्रिकेटचा समावेश Olympic Games मधे करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत त्यात आनंद मानावा?

कुणी सांगावं, बेसबॉल आणि अमेरिकन फूटबॉलमधून डोकं बाहेर काढलं तर, उद्या अमेरिकन्सनाही क्रिकेट आवडायला लागेल!! ‘Super Bowl Party’ सारख्या ‘Cricket Party’ ‘देसी’ घरांच्या सोबतीनं ‘फिरंग’ घरीही झडतील. सध्या क्रिकेट खेळणाऱ्या देशांतसुद्धा, मोजक्या देशांच्या World Cup पेक्षा, Olympic Games Cricket हा नशा अजून मोठा असेलही.

सध्यातरी म्हणूया “The party is on with T20”.

कालाय तस्मै नम:! How’s That?

सेहवागचं काय करायचं ?

2008-03-29T00:48:00.004-04:00

कसोटी क्रिकेटमधे ३०० धावा .. त्याही फक्त २७८ चेंडूत ! शिवाय एकदा ३०० केल्या आहेतच !

द. आफ्रिकेचे खेळाडू एकच प्रश्न स्वत:ला विचारत असतील – “त्या सेहवागचं काय करायचं?”

सेहवागने मला खोटं ठरवलं आणि मला मनापासून आनंद झालाय !! चमकलात? सोप्पंय हो .. सेहवाग जेव्हा नुकताच आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळायला लागला होता तेव्हा मला वाटायचं की ह्याचं तंत्र के. श्रीकांतपेक्षा बरं आहे बस्स ! बेभरवशेपणात मात्र एकाला झाकावं आणि दुसऱ्याला काढावं ! दोन त्रिशतकं आणि कसोटी क्रिकेटमधे, वन डे क्रिकेटपेक्षा, जास्त सरासरी राखून Sehwag proved me wrong !

त्याने काल होळीच्या मोसमात जी दिवाळी साजरी केलीय ना त्याची फक्त एक झलक इथे आहे !

त्याच्या खेळातल्या बेभरवशेपणाचं तर असं आहे की तो त्याच्या खेळाचा अविभाज्य घटक आहे ! कुठल्याही परिस्थितीत जर चेंडू फटका मारण्यायोग्य वाटला तर तो फटकावणारच ! बरं, जाफर किंवा द्रविडला जो चेंडू ‘well left’ सदरात जावा असं वाटेल त्यावर सेहवागला ‘sixer’ दिसू शकतेच ! त्याला इलाज नाही ! जो माणूस ३०० धावांच्या जवळ पोचल्यावरही सिक्सर मारण्यासाठी पुढे यायला कचरत नाही त्याला कोण आणि कसं अडवणार ? कसोटीत ३०० धावा करणारा तो एकमेव भारतीय आहे तरीही तीनशे दिसायला लागल्या म्हणून तो मंदावला नाही ! उलट त्याचा प्रयत्न असा दिसतो की शतक, द्विशतक, त्रिशतक हे टप्पे शक्यतो चौकार – षटकार असे रूबाबात पार करायचे ! त्याला ‘नजफगढचा नवाब’ म्हणतात ते का उगाच?

तो खेळताना आपण उत्सुक अधीरतेने सामना पहायचा ! बाकी कुणी काही करू शकत नाही – अगदी नॉन स्ट्राइकर एंडचा खेळाडूही ! षटकार बसला तर आपली प्रार्थना फळाला आली म्हणायचं पण आऊट झाला तर नाही रूसायचं !

मर्चंट, गावसकर आणि तेंडुलकर निर्विवादपणे महान खेळाडू आहेत पण त्यांनीही जो पराक्रम केला नाही तो सेहवागने करून दाखवलाय ! एकदा नाही तर दोनदा !! ‘तेंडल्या’ अजून क्रिकेट खेळतोय .. त्यामुळे आशेला वाव आहे !!!

सेहवागचा खेळ त्याच्या सळसळत्या रक्ताचा आरसा असावा ! नुकत्याच ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यात मायकेल क्लार्क सचिनला म्हणाला होता की आता म्हातारा झालास, तुला तर नीट पळताही येत नाही वगैरे ! (सचिन international cricket खेळायला लागला तेव्हा मायकेल क्लार्क ८-९ वर्षांचा असेल! )त्यावर non striker सेहवागने ताडकन मायकेल क्लार्कला सुनावलं होतं की तुला माहितीये ना तू कोणाशी बोलतोयस? अरे, तो ‘सचिन तेंडुलकर’ आहे !!

सेहवागचा एक अनोखा विक्रम म्हणजे त्याने गेल्या दहा शतकांपैकी प्रत्येक खेळीत किमान दीडशे धावा ठोकल्यात. टेस्ट क्रिकेटमधे हे करणारा तो एकमेव खेळाडू आहे. लक्षात घ्या, इथे एकमेव खेळाडू म्हटलंय; एकमेव भारतीय खेळाडू नाही ! त्याची धावांची भूक अशीच वाढत राहो !!!

अशा खेळी झाल्या की जाणवतं टेस्ट क्रिकेटला इतकं महत्व का आहे ते ! हा खेळ मानसिक आणि शारीरिक कणखरपणा पाहणारा आहे. त्यासमोर T20 म्हणजे अगदीच लुटुपुटीचं क्रिकेट वाटतं ! काल ३०० धावांच्या जवळ पोचल्यावरही सेहवाग एकेरी – दुहेरी धावा घ्यायला उत्सुक होता !

अजून एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे त्याने योग्य वेळी दाखवलेला संयम ! डावखुरा फिरकी गोलंदाज पॉल हॅरिस सातत्याने लेग स्टंपच्या बाहेर चेंडू टाकत होता. अशा नकारात्मक गोलंदाजीचा उद्देश हाच असतो की बॉल्स नुसते वाया जातात, विकेट मिळत नाही पण बॅट्समन फटकेही मारू शकत नाही ! सेहवागसारखे फटकेबाज तर लवकर फ़्रस्ट्रेट होऊन चूक करण्याची शक्यता निर्माण होते. काल वीरू त्याला पुरून उरला. शांत डोक्याने चेंडू सोडून द्यायचा पण योग्य संधी मिळवून चेंडू भिरकवायचा ! अगदी ठरवून मारल्यासारखे रिव्हर्स स्वीपही बिनधास्त मारत होता !

कुठलाही खेळ, मग अगदी पत्ते असोत की कुस्ती, युक्तीने खेळायचा असतो. ‘चक दे इंडिया’ आठवा ! जिंकण्यासाठी प्रतिस्पर्ध्याच्या अक्कलहुशारीवर कुरघोडी करावी लागते ! द.अफ्रिकेचे खेळाडू म्हणजे पक्के व्यावसायिक पण काल वीरूने ‘चक दे..’तला धडा जणू तोंडपाठ म्हणून दाखवला !!!

प्राक्तन

2008-12-28T22:57:00.007-05:00

साथ देण्याचा इरादा पाहिला स्वप्नात होता
प्राक्तनाचा वार तेव्हा हाय रे अज्ञात होता…. १

मी जरी की ह्या ठिकाणी मैफलींनी धुंदलेला
आठवांच्या वेदनांचा मारवा रंगात होता…. २

पाहताना तू मला हे प्रेम नाही का दिसेना
तू मला वैरी म्हणावे हाय हा आघात होता…. ३

बैठकीच्या लावणीने रंगलेल्या रात्र वेळी
स्वप्नभंगा झाकणारा दागिना भांगात होता…. ४

रंगवूनी ओठ घेताना म्हणे ती गावदासी
कुंकवाचा योग नाही काय संभोगात होता?... ५

सांग राणी आज झाले वाद शब्दांचे कसे ह्या?
बासरीचा सूर जेव्हा रोज संवादात होता…. ६

“मी तुझी रे वाट पाहे”, सार्थ गाणे मीलनाचे
सात जन्मी साथ नाही, आठवा हातात होता…. ७

वृत्त: व्योमगंगा
वृत्त नियम: गालगागा * ४
मात्रा: १६

मिठी

2009-01-01T21:04:00.006-05:00

नूतन वर्षाभिनंदन !!!

नवीन वर्षाची सुरूवात एका सुखद गजलेनी करायची आयडिया कशी वाटते?

’मी माझा’ ह्या सुप्रसिद्ध कवितासंग्रहाचे कवि चंद्रशेखर गोखले ह्यांची ’मिठी’ ह्या शब्दाबद्दल खूप सुरेख ’चारोळी’ आहे. ती अशी…

मिठी या शब्दात
केव्हढी मिठास आहे
नुसता उच्चारला तरी
कृतीचा भास आहे

प्रत्येकासाठी ’मिठी’ वेगवेगळ्या रूपांत भेटते / भेटू शकते. अगदी मुन्नाभाई M.B.B.S. ने लोकप्रिय केलेली ’जादू की झप्पी’ही असते. तर,
ही आहे प्रेमिकांची …

मिठी
पावसाची तुला गोजरी ती मिठी
देह देई तुझा लाजरी ती मिठी….१

सांजवेळी नभाला नशा आज ही
साद घाली तुला केशरी ती मिठी….२

प्रेमवेडात ही राधिका बावरी
सावळ्याची असे बासरी ती मिठी….३

चुंबताना तुला, मी किनारा तुझा
लाट होऊन दे सागरी ती मिठी….४

दोन देही भरे ओढ ती सारखी
दे प्रिये दे तुझी साजरी ती मिठी…. ५

वृत्त नियम : गालगा * ४

पहिली गझल

2008-10-20T17:12:00.007-04:00

शांततेला सागराची गाज नाही
रातराणी धुंद झाली आज नाही

कोण रे तो, दंग बैसे गात गाणे?
बासरीला सूर की आवाज नाही?

भोग माझे योग झाले, मात्र आता
संपले ते भोगही हा माज नाही

वागताना बंधने ना पाळली मी
निंदकांची जीभही नाराज नाही

चालले जे पर्वताला हात देण्या
पाय त्यांचे भूषवाया साज नाही?

साजणी का साजणाला भूल पाडे?
धुंद झाल्या यौवनाला लाज नाही?

वृत्त: मंजुघोषा
वृत्त नियम: गालगागा * ३
मात्रा: १२

मनाला कळेना (श्लोक)

2008-12-25T09:45:00.003-05:00

पार्श्वभूमी : सप्टेंबर २००८ पासून अमेरिकेत घडलेली वित्तसंस्थांची ऐतिहासिक पडझड.
वृत्त : भुजंगप्रयात
चाल : मनाचे श्लोक

कसे हे घडावे । मनाला कळेना ।
बघा कोसळे । कागदी हा मनोरा ॥ १

जना सज्जनांच्या । चुकाही नसे त्या ।
तरी वित्तसंस्था । बुडाल्या कशा ह्या ॥ २

कुणी कर्ज घ्यावे । कुणी कर्ज द्यावे ।
कुणीही कशाची । तमा बाळगेना ॥ ३

नमस्कार ज्यांनी । बरे घेतले गा ।
चमत्कार त्यांना । असे भोवले का ॥ ४

असा सांडला । सर्व पैसा तयांचा ।
जसा की । चणा वा फुटाणा असावा ॥ ५

इथे चित्त द्यावे । जना सज्जना हो ।
करा वित्त ऐसे । उद्याचा सुमेवा ॥ ६

नसावी जुगारी । असावी सुरक्षा ।
जरा पारखूनी । बसा गुंतवाया ॥ ७

जरी चंचला श्री । सुखाचाच ठेवा ।
जपूनी तिजोरी । तिला नीट ठेवा ॥ ८

--------------------------------------------

बच्चन येतो ना, भौ ss !

2008-11-25T23:49:00.001-05:00

“मग काय! धर्मेंद्रला बांधून ठेवतात आणि गब्बरसिंग बसंतीला नाचायला सांगतो.”
“हो ss?”
“तर… आणि तिला म्हणतो – जबतक तेरे पैर चलेंगे, तबतक इसकी सांस चलेगी…”
“धर्मेंद्र खवळून ओरडतो – बसंतीsss! इन कुत्तों के सामने मत नाचना।”
“आयल्ला … मग रे ss?”
“बसंती तरी काय करणार? नाचते ना बिचारी त्या गाण्यावर – जबतक है जान, मैं नाचूंगी ! त्यात वर अर्धं गाणं झाल्यावर गब्बर त्याच्या माणासांना नुस्ती खूण करतो आणि त्याची माणसं फटाफट दारूच्या बाटल्या जमिनीवर फोडतात… आता बसंतीनं त्या काचांवर नाचायचं !!”
“तिच्याssयच्ची तर त्या .. गब्ब्बरच्याss!”
“हां ना राव… ती नाचायला लागते आणि मधेच एकदम कच्चकन पायात काच घुसते….”
“अर्रर्र..काच कस्सली कापते माहित्ये, आपला काचेरी मांजा आहे ना राव .. लै भारी !”
“ते तर काहीच नाही ! एकदा हेमामालिनी नाचताना चक्कर येऊन धाडकन्‍ पडते, बोल !”
“आई शप्पत.. मग रेss? मरतोss? धर्मेंद्र..!”
“अरे हॅट्ट…. बच्चन येतो ना भौsss!”

जवळपास चार पिढ्यांनी तरी, त्यांच्या लहानपणी, अमिताभच्या सिनेमांची स्टोरी मित्रांना सांगितली असेल पण प्रत्येक वेळी “अरे हॅट्ट…. बच्चन येतो ना भौss” म्हणताना तीच excitement !

“तो फालतू ऍक्टर आहे रेss” असं म्हणणाऱ्यांपैकी तुम्ही असाल तर पुढे वाचून उपयोग नाही !
“तो आता फालतू रोल करायला लागलाय” म्हणाल तर ठीक आहे; तुम्ही सुधरायला वाव आहे !!
“तो निदान वेगवेगळे रोल ट्राय करतोय” असं म्हणत असाल तर तुम्ही योग्य दिशेनं विचार करताय !!
“रोल कुठलाही असू दे यार, तो ऍक्टिंगमधला गॉड आहे ” असं म्हणणारे असाल तर एकदम योग्य जागी आलायत !!!

अमिताभच्या अभिनयाबद्दल इतकं लिहिलं गेलंय की अजून वेगळं काय लिहिणार? हा लेख वेगवेगळ्या सिनेमांतली बच्चनची एंट्री किंवा ठराविक प्रसंगातली त्याची एंट्री एवढ्यापुरताच ठेवायचा प्रयत्न करतो. तरीही, मारूतीच्या शेपटीसारखे, एकापाठोपाठ एक प्रसंग आठवतीलच आणि लिहिलेलं तुम्हालाही कमीच वाटेल ! खात्री आहे माझी !!

बाय दि वे, एक पाहिलयंत? त्याचे जे एसी आहेत ना ते नुसतं ‘बच्चन’ म्हणतात किंवा ‘अमिताभ’ ! ‘अमिताभ बच्चन’ नाही आणि थिल्लर मिडीयासारखं ‘Big B’, ‘AB’ वगैरे तर नाहीच नाही ! (फॅनपेक्षा एक पाऊल पुढे असतो तो एसी !!!)

काय धमाल असते ना त्याला पडद्यावर येताना पाहणं म्हणजे ! कॉलेजमधे असताना आम्ही साताठ मित्र ‘अग्निपथ’ पहायला गेलो होतो. First day – first show ! सुरूवातीचे, विजयच्या लहानपणीचे वगैरे, सीन चालू होते तेव्हा एक मित्र सारखा कटकट करत होता, “च्यायला तुम्ही माझी झोप खराब गेली. पिक्चर बोर है यार!” पण जेव्हा कानावर शब्द पडले, “विजय दीनानाथ चौहान..पूरा नाम । बाप का नाम दीनानाथ चौहान । माँ का नाम सुहासिनी चौहान । गाँव मांडवा… “ तेव्हा आमचा मित्र ताडकन सावरून बसला. तो सीन संपल्यानंतर म्हणत राहिला - “बॉस्स ये पिक्चर तो हिट है ।” मग पिक्चरभर बच्चनचा वावर पाहताना आणि त्याने मुद्दाम बदललेला आवाज ऐकताना दर थोड्यावेळाने ह्याचं आपलं चालूच, “ये तो हिट्ट है यार…।”

‘अग्निपथ’ मधलाच अजून एक प्रसंग – विजयचे विरोधक त्याच्या तरूण बहिणीला पळवून नेतात तो सीन !! त्या धक्क्याने बेशुद्ध झालेल्या आईजवळ बसून विजय म्हणतो -- “विजय चौहान की बहिन को उठाके ले गये । काट के फेंक देगा ।” इतक्या वेळा सिनेमा पाहून अजूनही समजत नाही की जास्त धगधगता अंगार कशात भरलाय? ती थंड नजर आणि त्या थंड आवाजात की नंतर झोपडपट्टीत उद्रेकलेल्या ज्वालामुखीत !

खरंतर आता असं वाटतंय की फक्त ‘अग्निपथ’मधल्याच त्याच्या कामावर एक वेगळा लेख लिहावा !!!

अग्निपथच कशाला .. शोले, दीवार, जंजीर, डॉन, अमर अकबर अँथनी, काला पत्थर, त्रिशूल, सत्ते पे सत्ता, मुकद्दर का सिकंदर, शक्ति, शान, कालिया, आखरी रास्ता, हम, खुदा गवाह, मोहब्बतें, अक्स, खाकी, आँखें, देव, ब्लॅक, सरकार, एकलव्य … हुश्श ! यादी संपतच नाहीये ! बरं ह्यात अजून कभी कभी, सिलसिला, बेमिसाल, चुपके चुपके, अभिमान, नमक हलाल, कभी खुशी कभी गम, कभी अलविदा ना कहना, वक्त, बागबाँ, चीनी कम असे अजून काही soft role आठवणारच. अरे.... किती लेख लिहायचे !!

थोडं विषयांतर करतोय पण मुकुल आनंद खूप लवकर गेला ! बच्चन जेव्हा ‘देसाई- मेहरा’ साच्यात अडकला होता तेव्हा ‘हम’ मधला शेखर उर्फ टायगर, ‘अग्निपथ’ मधला विजय चौहान आणि ‘खुदा गवाह’मधला “सरजमीन-ए-हिन्दोस्ताँ ओ वालेक्कुम सलाम” म्हणणारा अफगाण बादशाह खान आपल्याला मुकुल आनंदनेच तर दिले ! डॅनी डेंग्झोंपा किती handsome दिसू शकतो ते सुद्धा मुकुल आनंदनेच दाखवलं.

ह्या लेखासाठी ‘दीवार’, ‘त्रिशूल’ आणि ‘डॉन’ तर special movies आहेत. ‘दीवार’ मधला तो गोदामातला सीन आठवतोय ना, “पीटर … तुम लोग मुझे ढूँढ रहे हो और मैं यहाँ तुम्हारा इंतजार कर रहा हूँ !” त्या सीनपूर्वी, वादळाआधीच्या शांततेसारखा, एक डायलॉग आहे, “अगले हफ्ते एक और कुली इन मवालियोंको पैसा देनेसे इन्कार करनेवाला है !”

‘दीवार’मधलाच तो शेवटचा ऑल टाईम क्लासिक सीन? नास्तिक विजय – आयुष्यात देवळाची पायरी न चढणारा विजय, आई वाचावी म्हणून, शंकराच्या देवळात येतो तो सीन ! “आज … खूष तो बहोत होगे तुम ” डायलॉगचा ! आवाज तर सोडा पण डोळेही काय बोलतात ह्या माणसाचे !! मध्यंतरी एकदा अमिताभला प्रत्यक्ष स्टेजवर हा डायलॉग म्हणताना बघायला मिळालं होतं. दहा-बारा हजार लोक पिन ड्रॉप सायलेन्स करून बच्चनचा आवाज कानांत साठवून घेत होते.

‘त्रिशूल’मधे त्याच्या एंट्रीलाच background वर सुरूंगाचे स्फोट होताना दाखवलेत. हातातल्या बिडीने सुरूंगांच्या वाती पेटवत, त्या धुराळ्यातून हा आपल्या दिशेनं चालत येतो, ज्याला oozing with confidence म्हणतात ना तसा ! शेट्टीचा अड्डा तोडायला तर डायरेक्ट अँब्युलन्स घेऊनच येताना दाखवलाय ! आजही भारतात कुठल्याही थिएटरला (सोफिस्टिकेटेड मल्टिप्लेक्सला नाही!) ‘त्रिशूल’ लावला तर त्या सीनला शिट्ट्यांचा पाऊस पडेल.

यश चोप्रा म्हणजे king of romance असं मानणाऱ्यांना विश्वास ठेवणं अवघड असेल की एकेकाळी ह्याच यश चोप्राने आपल्याला ‘दीवार’, ‘काला पत्थर’ आणि ‘त्रिशूल’ मधला दाहक बच्चन दिलाय !!

‘काला पत्थर’ची पोस्टर्स मुंबईला रस्त्याच्या दुतर्फा पाहिलेली आठवतायत ! त्या पोस्टरवर प्रामुख्याने दिसणारा बच्चनचा फक्त चेहरा ! कोळशाने काळवंडलेला, कुठल्यातरी असह्य, अनामिक वेदनेने ओरडणारा तो चेहरा !! पोस्टरवरचा तो मूक चेहराही खऱ्याखुऱ्या वेदनांनी ओरडतोय असं वाटायचं !

‘डॉन’च्या तर सुरूवातीलाच बच्चन येतो ना भौss ! ‘डॉन’ पहिल्यांदा आला त्यावेळी इंपालाचं आकर्षण होतं कारण त्या लांबलचक गाडीतून रूबाबदार बच्चन हातात बॅग घेऊन उतरतो ! Effect पूर्ण करायला background music म्हणजे डॉनची ती ‘signature tune’ एकदम मस्तंय !

“अरे दिवानों, मुझे पहचानो ..” गाण्यात सिंहाचा मुखवटा चेहऱ्यावरून काढत “मैं हूँ.. मैं हूँ.. मैं हूँ डॉन” असं बच्चन गायला लागला की आपलेही पाय आपसूक थिरकतात !!’ आमच्या Hidden Gems ह्या म्युझिक ग्रुपच्या कार्यक्रमांत ‘अरे दिवानों…’ सुरू झालं की प्रेक्षकांतून कुणीनाकुणीतरी नक्की नाचायला लागतं.

हा लेख जरी बच्चनच्या पडद्यावरील आगमनाशी संबंधित आहे तरी ‘डॉन’ सिनेमात एक सीन असा आहे ज्यात त्याची exit महत्वाची आहे ! Yes, “डॉनको पकडना मुश्कीलही नहीं, नामुमकीन है !” डॉनला साजेल असाच प्रतिकूल परिस्थितीवरही मात करणारा शातिर मेंदू आणि सराईत थंडपणा इथे बच्चनने काय जबरी दाखवलाय !

माझं मत टोकाचं वाटेल पण नवीन ‘डॉन’मधे शाहरूख पहिल्यांदा दिसतो तेव्हाच वाटतं, “हाss ? आणि डॉन? आमची काय चेष्टा करता का काय ?”

‘अभिनयाची जुगलबंदी’ हा शब्दप्रयोग आपण बरेचदा ऐकतो. प्रत्यक्ष अनुभवायचा असेल तर ‘शक्ति’ पहावा ! दिलीपकुमार आणि बच्चन .. समोरासमोर ! नुसतं कल्पनेनंच थरारायला होतं तर पिक्चर बघतानाची काय बात ! बच्चनची एंट्री आठवतीये? एक शाळकरी मुलगा, आपल्याच विचारांत गुंतलेला, पत्र्याचं डबडं लाथाडत जातो. कॅमेरा पायांवर आणि त्या डबड्यवर ! नंतरच्या फ्रेममधे तसाच डबडं उडवत जाणारा बच्चन ! विचारांच्या जाळ्यात गुरफटलेला .. एकलकोंडा !!

‘शक्ति’मधे बच्चन police inspector नव्हता पण दुसरा कुठलाही ऍक्टर police inspector म्हणून बच्चनइतका graceful दिसला नाहीये; तुमचं काय मत? विश्वास बसत नसेल तर ‘राम-बलराम’ किंवा ‘परवरिश’ पहा !

गेल्या काही वर्षांतल्या ‘खाकी’ आणि ‘देव’मधूनही बच्चन इन्स्पेक्टर बनलाय ! ‘खाकी’मधे सिनेमाच्या सुरूवातीचा सुस्तावलेला, निवृत्तीचे वेध लागलेला आणि मुख्य म्हणजे भ्रष्टाचारी सिस्टीमला कंटाळलेला इन्स्पेक्टर, ‘हमारी ड्यूटी क्या है’ ह्या सीनला कसला चवताळतो ना राव ! आणि ‘खाकी’मधलाच तो माथेफिरू जमावाला सामोरा जातानाचा सीन? म्हातारा झाला तरी सिंह गर्जनाच करतो बॉस्स .. म्याऊं नाही !

‘शोले’चा रिमेक हा एक जोरदार फसलेला प्रयत्न (की वेडं धाडस?) असला तरी एक गोष्ट नक्की की रामगोपाल वर्मा टॅलेंटेड आहे. जो दिग्दर्शक आपल्याला ‘रंगीला’, ‘सत्या’, ‘कौन’ आणि ‘कंपनी’ देतो तो फालतू असूच शकत नाही. त्यामुळेच जेव्हा रामूबरोबर बच्चन ‘सरकार’ करतोय असं समजलं तेव्हा सगळे हरखले. थोडी भीतीही होतीच म्हणा ! ‘गॉडफादर’ ह्या अप्रतिम कलाकृतीचं हिंदी रूपडं एकेकाळी आपल्याला फिरोज खानने ‘धर्मात्मा’ म्हणून दाखवलं होतं !!! आधीच प्रेमनाथ, त्यात गॉडफादर ! (असाच अजून एक मराठी वाक्प्रचार आहे ना? !!!) सिनेमाचं व्हायचं तेच झालं होतं !

तर, ‘सरकार’मधे बच्चन हॉस्पिटलमधून परत घरी येतो तो सीन आठवा ! सिनेमा हॉलच्या त्या मोठ्या पडद्यावर दिसतो बच्चनच्या हाताचा नुसता पंजा ! ‘सरकार’ची सगळी ताकद आणि मॉब कंट्रोल दाखवायला तो सीन पुरतो ! हॅट्स ऑफ टू रामू ! आता सरकारचा विषय निघालाच आहे तर, दुबईहून आलेला गँगस्टर रशीद पहिल्यांदा सरकारला भेटतो, त्या सीनची आठवण न काढून कसं चालेल? बच्चनचा तर प्रश्नच नाही पण रशीदचा रोल करणाऱ्या झाकीर हुसेन ह्या गुणी नटाने पण काय काम केलंय यार ! बहुतेक ‘झाकीर हुसेन’ ह्या नावातच प्रेक्षकांवर गारूड करायची शक्ती असावी ! खरं तर सरकारमधे अभिषेक आणि के.के. मेनन ह्यांनी पण ‘तोडलंय’ ! ‘सरकार’मधे पार्श्वसंगीताचाही जणू महत्वाचा रोल आहे. विशेषत: intense सीन्समधे पार्श्वसंगीताबरोबर ऐकू येणारा आवाज - ‘साम – दाम – दंड – भेद’ किंवा ‘गोविंदा, गोविंदा..गोविंदा, गोविंदा….गोविंदा sss’.

अरे … पण आपण नुसत्या itense रोल्सबद्दलच का बोलतोय? एक-दोन जरा हलके-फुलके सीन्ससुद्धा आठवूयात की ! ‘नमक हलाल’ मधली क्रिकेट कॉमेंट्री आठवतेय ? विसंगतीतून विनोद निर्माण करण्यासाठी आधी एखाद्या गोष्टीवर कमालीचं प्रभुत्व असावं लागतं ! टीव्हीवर उठसूठ इंग्लिश टाकणाऱ्यांनी बच्चनची क्रिकेट कॉमेंट्री जरूर ऐकावी ! पाठोपाठ “मैं और मेरी तनहाई” किंवा “मधुशाला” ऐकावं ! इंग्लिश आणि हिंदीवरची त्याची जबरदस्त पकड लगेच समजते !!!

“अमर अकबर अँथनी” मधला आरश्याला चिकटपट्टीवाला सीन तर all time classic आहे ! किती वेळा ‘अमर अकबर..’ पाहिला आणि किती वेळा तो सीन पाहिला ह्याची गणतीच नाही ! आणि तो डायलॉग? “ ऐसा तो आदमी लाइफमें दोइच बार भागता है … ओलिंपिक का रेस हो, या पुलिसका केस हो !”

“याराना”मधे बच्चनचा रोल जितका कॉमिक होता तितकंच मनात ठसलं होतं ते “सारा जमाना…” गाण्याआधी त्याचं बंद पॅसेजमधून चालत येणं ! त्याच्या बुटांचा “ठॉक… ठॉक, ठॉक… ठॉक” असा आवाज तर अजूनही कानात घुमतोय ! तो ‘ठॉक.. ठॉक’ आवाज मग गाणं सुरू होताना बेमालूमपणे drum beats होतो आणि गाण्यात मिसळतो ! आणि तो असंख्य छोटे, छोटे light bulbs जडवलेला ड्रेस? तो आठवतोय?

बाय-द-वे, गाण्यावरून आठवलं - किशोरकुमारने, काळाच्या पडद्याआड जाण्याआधी, बच्चनसाठी गायलेलं शेवटचं गाणं आठवतंय?

अंधेरी रातोंमें
सुनसान राहोंपर
हर जुल्म मिटानेको
एक मसीहा निकलता है
जिसे लोग शहेनशाह कहते हैं !
‘शहेनशाह’च्या पोषाखाचा भाग असलेलं चिलखत लावलेला हात पाजळत, “रिश्ते में तो हम तुम्हारे बाप हैं, नाम हैं शहेनशाह” म्हणणारा एक वेगळा बच्चन आपल्याला टिनू आनंदने दाखवला !
(चौकस लोकांसाठी टीप – ‘मुकुल आनंद’ आणि ‘टिनू आनंद’ ही एकाच माणसाची दोन नावं नाहीत !! मुकुल आनंदच्या ‘अग्निपथ’मधे टिनू आनंदने कामही केलंय !!)

गाण्यांपैकी सांगायचं तर ‘सत्ते पे सत्ता’मधलं ‘दिलबर मेरे, कबतक मुझे, ऐसेही तडपाओगे …’ आहे ना, त्या गाण्यात बच्चन स्क्रीनवर येतो तेव्हा कस्सला हँडसम दिसतो राव ! त्याची दाढी तर असली गुळगुळीत केलीय की जणू त्याच्या after shave lotion चा सुगंध पडद्यावर दरवळतो ! Handsome looks आणि sex appeal बद्दल विचारलं की अगदी आजही बऱ्याच तरूण मुली बच्चनचं नाव घेतातच की !!!

‘सत्ते पे सत्ता’मधे तो रवी म्हणून जितका हँडसम दिसलाय तितकाच बाबूच्या रोलमधे खतरनाक दिसलाय. पिक्चरमधला बाबूच्या एंट्रीचा जो सीन आहे ना तो तर कधीच विसरणं शक्य नाही. ठाम चाल, दगडी चेहरा आणि निष्ठूर डोळे – जणू मूर्तिमंत क्रूरकर्मा ! बच्चन असा चालत येताना पडद्यावर दिसतो आणि त्यात आर.डी.चं खत्तरनाक background music. सगळं थिएटर अस्वस्थ झालं होतं !

सिनेमाचा विषय निघाला की, “किती वेळा पाहिला आठवत नाही”, “आता तर सिनेमा पाठ झालाय”, “पाहिजे तर शेवटाकडून उलटे सीन्स सांगू शकतो”, “कोण मोजत बसतंय? मनात आलं की पिक्चर पुन्हा एकदा पहायचा, बास!” अशी वाक्यं ऐकू आली की बिनधास्त विचारावं, “काय? ‘शोले’ बहाद्दर का?” अरे, त्यात बच्चन धर्मेंद्रचं ‘स्थळ’ घेऊन मौसीकडे जातो ना तो सीन ! त्यात शेवटची पंचलाईन “तो मैं ये रिश्ता पक्का समझूँ ?” बच्चन कस्सला शांतपणे टाकतो यार ! आता बघा, त्या सीनबद्दल लिहितानाच, “तुम्हारा नाम क्या है, बसंती?” आठवलंय. हॅ..असंच होतं नेहमी !! आता पुन्हा ‘शोले’ पहायला हवा !!!

इथे ‘शोले’बद्दल बोलताना तर मी नक्की सांगतो की तुम्ही इतक्यातल्या इतक्यात ते scenes मनात rewind करून पाहिले आहेत !!! ‘शोले’ परत-परत बघावा आणि काय ! प्रत्येकवेळी ‘शोले’ बघताना त्यात नवीन काहीतर सापडतंच ! निखळ आनंद आकड्यांत मोजण्यापलीकडचा असतो हेच खरं !

नाही, नाही, नाही यार ! ह्या सगळ्या यादीत आपण ‘जंजीर’ अजिबात विसरलो नाहीये !! ज्या सिनेमाने हिंदी सिनेमाला ’अँग्री यंग मॅन’ दिला त्या जंजीरला विसरून कसं चालेल? ’जंजीर’मधे शेरखान पहिल्यांदा इन्स्पेक्टर विजयला पोलिस स्टेशनमधे भेटायला येतो तो सीन आठवा ! एरियाचा दादा म्हणून गुर्मीत असलेला शेरखान ! त्यात तो रोल साकार करायला ‘प्राण’….म्हणजे जबरदस्तच की !! शेरखान खुर्ची ओढून बिनदिक्कतपणे बसणर तेव्हढ्यात, विजय समोरच्या टेबलवर बसल्या-बसल्याच, खुर्ची लाथाडून शेरखानला ऐकवतो, “ये पुलिस चौकी है, तुम्हारे बाप का घर नहीं !”

खरी धमाल तर त्यानंतरच्या सीनमधे आहे ना ! शेरखानचं आव्हान स्विकारून विजय त्याच्या गल्लीत पोचतो तो सीन !! पांढऱ्याशुभ्र कपडयांतला, शांत डोळ्यांत वादळ घेऊन उभा, बच्चन लगेच डोळ्यांसमोर आला ना !!! हे असंच होतं नेहमी ! एकदा बच्चनच्या सिनेमांचा विषय निघाला की किती सांगू आणि किती ऐकू ! सांगावं आणि ऐकावं तेवढं कमीच वाटतं !!!

मला खात्री आहे, अगदी आत्तासुद्धा, जगाच्या पाठीवर कुणीनाकुणीतरी ‘शोले’, ‘जंजीर’ किंवा ‘दीवार’ वगैरेची स्टोरी रंगवून सांगत असेल …।आणि म्हणत असेल, “अरे हॅट्ट॥ ! बच्चन येतो ना भौ ss !!!”

---------------------------------------
(पूर्वप्रसिद्धी : मायबोली दिवाळी अंक २००८)

सुट्टी

2008-11-19T00:10:00.004-05:00

सुट्टीला गावी जायचं ठरतं
आणि शीळेला गाणं मिळतं

रजेचं कसं, काम आहे किती?
पैशांची सोय आहे का पुरेशी?
पाहून प्रश्न जरा दडपते छाती
मिळताच रजा गणित जुळतं
आणि शीळेला गाणं मिळतं १

जाताना पूर्वी त्यांच्या गावी
तान घ्यायचे वडील छानशी
पोहचायचे ते मनाने आधी
कळतं त्यांना काय व्हायचं
आणि शीळेला गाणं मिळतं २

गणपती नाही, दिवाळी तरी
लग्नकार्य वा नुसती भेट जरी
वाढत असते खरेदीची यादी
घरचं अंगण अनमोल वाटतं
आणि शीळेला गाणं मिळतं ३

कुठली जिलबी, कुठली भाजी
सुरमई, बांगडे,पापलेटं ताजी
बिघडलं पोट चालेल तरीही
भेळ, मिसळ, वडाही खायचं
आणि शीळेला गाणं मिळतं ४

दाराशीच वाट बघते आई
कौतुक करतील सासूबाई
भाऊबहिणीची उडते घाई
त्यांना तर काय करू वाटतं
आणि शीळेला गाणं मिळतं ५

सरींनी ओल्या चिंब भिजूनी
मोगऱ्याला सुगंध देते माती
मग फुले सुगंधित रातराणी
आता सरींना भेटायचं ठरतं
आणि शीळेला गाणं मिळतं ६

कटिंग चहा, पानाची टपरी
थोडी कट्ट्यावर भंकसगिरी
एखादी येते आठवण हळवी
थबकतं तिथेच पाऊल नेमकं
आणि शीळेला गाणं मिळतं ७

इन मीन पंधरा दिवसांची
जाते पाखराचे पंख लावूनी
सुट्टीत असते दमछाक तरी
नंतर आराम करायचं ठरतं
आणि शीळेला गाणं मिळतं ८

आवडत्या कवितांचा खो

2008-09-15T17:07:00.019-04:00

संवेदनी सुरू केलेल्या आवडत्या कवितांचा खो माझ्याकडे पूनमकडून आला. (http://www.kathapournima.blogspot.com/) धन्स पूनम… त्यानिमित्ताने आवडत्या कविता पुन्हा वाचणं / आठवणं झालं !

आपल्याला आवडलेल्या दोन कविता द्यायच्या नाही का? (हे तर अवघड आहे ! दोनच काय द्यायच्या?) दुसरा नियम असा की कविता पूर्ण असेल तरी चालेल, अर्धवट आठवत असेल तरी चालेल॥ पण स्वत:ची नसावी !

कलेजे पे पत्थर रख कर वगैरे दोनच कविता देतोय. खरंतर खूप खूप देता येतील पण ह्या दोन कविता एकमेकींपासून अगदी वेगळ्या आहेत.

पहिली कविता कुसुमाग्रजांची !
‘कोलंबसाचे गर्वगीत’ कवितेमधे --
चला उभारा शुभ्र शिडे ती गर्वाने वरती, कथा या खुळ्या सागराला
"अनंत अमुची ध्येयासक्ती अनंत अन् आशा, किनारा तुला पामराला!”

आणि ’दूर मनोऱ्यात’ कवितेमधे –
किरणांचा उघडून पिसारा देवदूत कोणी
काळोखावर खोदित बसला तेजाची लेणी
उज्ज्वल त्याची पहा प्रभावळ दूर मनो~यात
अन् लावा हृदयात सखयांनो आशेची वात

असलं बेफाट लिहिणारे कुसुमाग्रज ’स्वप्नाची समाप्ती’ ह्या कवितेत लेखणी किती प्रणयमधुर करतात बघा !

स्वप्नाची समाप्ती
स्नेहहीन ज्योतीपरी
मंद होई शुक्रतारा
काळ्या मेघखंडास त्या
किनारती निळ्या धारा

स्वप्नासम एक एक
तारा विरे आकाशात
खिरे रात्र कणकण
प्रकाशाच्या सागरात

काढ सखे, गळ्यातील
तुझे चांदण्याचे हात
क्षितीजाच्या पलिकडे
उभे दिवसाचे दूत

रातपाखरांचा आर्त
नाद नच कानी पडे
संपवुनी भावगीत
झोपलेले रातकिडे

पहाटेचे गार वारे
चोरट्याने जगावर
येती, पाय वाजतात
वाळलेल्या पानांवर

शांती आणि विषण्ण्ता
दाटलेली दिशांतून
गजबज जगवील
जग घटकेने दोन!

जमू लागलेले दव
गवताच्या पातीवर
भासते भू तारकांच्या
आसवांनी ओलसर

काढ सखे, गळ्यातील
तुझे चांदण्याचे हात
क्षितीजाच्या पलिकडे
उभे दिवसाचे दूत

प्राजक्ताच्या पावलाशी
पडे दूर पुष्परास
वाऱ्यावर वाहती हे
त्याचे दाटलेले श्वास

ध्येय, प्रेम, आशा यांची
होतसे का कधी पूर्ती
वेड्यापरी पूजतो या
आम्ही भंगणाऱ्या मूर्ती!

खळ्यामध्ये बांधलेले
बैल होवोनिया जागे
गळ्यातील घुंगुरांचा
नाद कानी येऊ लागे

आकृतींना दूरच्या त्या
येऊ लागे रूपरंग
हालचाल कुजबूज
होऊ लागे जागोजाग

काढ सखे, गळ्यातील
तुझे चांदण्याचे हात
क्षितीजाच्या पलिकडे
उभे दिवसाचे दूत

होते म्हणू स्वप्न एक
एक रात्र पाहिलेले
होते म्हणू वेड एक
एक रात्र राहिलेले

प्रकाशाच्या पावलांची
चाहूल ये कानावर
ध्वज त्याचे कनकाचे
लागतील गडावर

ओततील आग जगी
दूत त्याचे लक्षावधी
उजेडात दिसू वेडे
आणि ठरू अपराधी
- कुसुमाग्रज (’विशाखा’)

ह्या कवितेमधील सगळ्यात जास्त वेड लावणाऱ्या ओळी म्हणजे --
काढ सखे, गळ्यातील तुझे चांदण्याचे हात
क्षितीजाच्या पलिकडे उभे दिवसाचे दूत
सगळी कविता म्हणजे कॅनव्हासवर एखादं रोमँटिक चित्र उतरल्यासारखी आहे ना ?
-----------------------------------------------------
त्यानंतर आमच्या पिढीतला (म्हणजे तरूण वगैरे !!) संदीप खरे !
मी स्वत: आस्तिक असूनही त्याच्या ह्या कवितेने नक्कीच विचार करायला लावलं !

नास्तिक
एक खराखुरा नास्तिक जेंव्हा देवळाबाहेर थांबतो
तेंव्हा खरंतर गाभाऱ्यातच भर पडत असते
की कोणीतरी आपल्यापुरत्या सत्याशी का होईना
पण प्रामाणिकपणे चिकटून राहिल्याच्या पुण्याची….

एक खराखुरा नास्तिक जेंव्हा देवळाबाहेर थांबतो
तेंव्हा शक्यता होते निर्माण की
देवाने आपला आळस झटकून देवळाबाहेर येण्याची….

एक खराखुरा नास्तिक जेंव्हा देवळाबाहेर थांबतो
तेंव्हा कोऱ्या नजरेने पाहत राहतो
सभोवतालच्या हालचाली, भाविकांच्या नजरा
कोणीतरी स्वतःचेच ओझे स्वतःच्याच पायावर
सांभाळत असल्याचे समाधान लाभते देवालाच….

म्हणून तर एक खराखुरा नास्तिक जेंव्हा देवळाबाहेर थांबतो
तेंव्हा देवाला एक भक्त कमी मिळत असेल कदाचित,
पण मिळते अखंड समाधान, एक सहकारी लाभल्याचे!!....

देऊळ बंद झाल्यावर एक मस्त आळस देउन
बाहेर ताटकळलेल्या नास्तिकाशी गप्पा मारता मारता
देव म्हणतो, दर्शन देत जा अधून मधून....
तुमचा विश्वास नसेल आमच्यावर;
पण आमचा आहे ना!!!!!....

एक खराखुरा नास्तिक जेंव्हा देवळाबाहेर थांबतो
कंटाळलेल्या देवाला मोठ्या मिन्नतवारीने परत पाठवतो देवळात
तेंव्हा कुठे अनंत वर्षे घेऊ शकतो आपण दर्शन
अस्तिकत्वाच्या भरजरी शालीत गुदमरलेल्या देवाचे......
एक खराखुरा नास्तिक जेंव्हा देवळाबाहेर थांबतो........
- संदीप खरे
----------------------------------------------
अजून खूप कवी आणि त्यांच्या कविता आहेत।

’घट्ट मिठी मारल्याशिवाय माणूस नसतं आपलं
ओठांवर आल्याशिवाय गाणं नसतं आपलं’
हे लिहिणारे मंगेश पाडगावकर आहेत.

तेवढ्यात हे लिहिणारे ना. धों. महानोर आठवतात.
या नभाने या भुईला दान द्यावे
आणि या मातीतून चैतन्य गावे
कोणती पुण्ये अशी येती फळाला
जोंधळ्याला चांदणे लगडून जावे

किंवा मग –
’समुद्र बिलो्री ऐना
सृष्टीला पाचवा म्हैना’
असं गाणारे आनंदयात्री बा. भ. बोरकर आहेत.

पण काव्यमय खो-खोच्या नियमाप्रमाणे थांबायला हवं ! आता खो द्यायची वेळ.
माझा पहिला खो प्राजुला (http://www.praaju.blogspot.com/)
आता दुसरा खो तेजूला (http://halakafulaka.blogspot.com/)
(विचार केला आपण निदान प्राजु – तेजू असं तरी यमक जुळवावं !)
--------------

बच्चन दर्शनमात्रे मन:कामनापूर्ती ! (उत्तरार्ध)

2008-08-31T23:51:00.015-04:00

ब्लॉगवर लिहिताना खूप मोठा लेख लिहू नये असा अलिखित नियम आहे. एक मोठा लेख लिहिण्यापेक्षा २-३ छोटे लेख लिहावे. तो मोह मलाही झाला होता पण वाचनातली सलगता तुटू नये म्हणून लेख एकसंध ठेवला आहे. अरे हो आणि ह्या लेखाचा पूर्वार्ध वाचलायत ना?
-------------------------------------------------------------------------
१५ ऑगस्ट २००८ -- स्वातंत्र्य दिन दुहेरी आनंद घेऊन आला. आज ‘बच्चन दर्शन’ घडणार होतं.

‘शेवंतीचं बन’ ह्या निवडक लोकसंगीताच्या संचातली भन्नाट गाणी ऐकत संध्याकाळी निघालो. धो धो कोसळत्या पावसात जवळपास अडीच तास ड्राइव्ह करून नासाऊ कोलिजियमजवळ पोचलो ! अर्रर्र… पण काहीतरी गोंधळ झाला आणि रस्ता चुकलोय असं वाटायला लागलं ! त्यातच ‘किमान ६०% मानवी शरीर हे पाण्याने भरलेले असते’ ह्याचा प्रत्यय यायला लागला होता !! कुठेतरी थांबणं फार म्हणजे फारच आवश्यक होतं ! एवढ्यात एक मॅरियट हॉटेल दिसलं. (चला हे काम बेष्ट झालं!!)

डोकं परत काम करायला लागल्यावर जाणवलं हॉटेलमधे एक से एक श्रीमंत स्त्रिया आणि पुरूष ! बायकांचे कपडे तर सिनेमातनं उचलून आणल्यासारखे ! म्हटलं एखाद्या अमीर घरातल्या लग्नाची पार्टी वगैरे दिसतेय; आपण आपला पत्ता शोधावा ! हॉटेल स्टाफपैकी एकाला विचारलं तो म्हणाला हे काय नासाऊ कोलिजियम बाजूलाच तर आहे !! , लढ बाप्पू….मटकाच की एकदम !! आम्ही समजत होतो रस्ता चुकलोय आणि चुकून बरोबर जागी आलो होतो चक्क !! तेव्हाच मग साक्षात्कार झाला की हॉटेलमधे पार्टी बिर्टी नव्हती ! त्या ललना बच्चनचा कार्यक्रम पहायला नटूनसजून आल्या होत्या ! घाईघाईत गाडी नासाऊ कोलिजियमच्या ‘कार’स्थानात पार्क केली ! भर पावसात पळत पळत गेलो आणि मुख्य दरवाजातून आत शिरलो. पुणे / मुंबईला थिएटरात (मल्टिप्लेक्समधे नाही!) असते तशा गर्दीत घुसून निखिल समोसे घेऊन आला ! भेळ आणि मसाला चहाचा विचार एकंदर गर्दी पाहून झटकला ! त्या सगळ्या सीनमधे फक्त अजून एक आवाज हवा होता यार ! तो आवाज म्हणजे, “पाँच का दस, पाँच का दस”, “पंधरा का बीस, पंधरा का बीस” म्हणणाऱ्या ब्लॅकवाल्यांचा !

एकदाचे आमच्या सीटवर जाऊन बसलो. आरं बाबौ…नासाऊ कोलिजियम आतून एव्हढं मोठं आहे ? आपण फारच अंडर एस्टिमेट केलं होतं !! दहा-बारा हजार माणसं तर आरामात बसू शकतील. शिवाय बसायला आरामशीर खुर्च्या आणि ढकलाढकली वगैरे काही नाही ! य्ये हुई ना बात !!

सुरूवातीला एका लहान मुलांच्या ग्रुपचा डान्स झाला. पोरं जीव तोडून नाचली. त्यानंतर ग्लोबल वॉर्मिंगबद्दल एक व्हिडीयो क्लिप सुरू झाली. या भयानक समस्येबद्दल काही ओळी तर डोक्यात ठाम बसल्या आहेत.. “If not now - When? If not here - Where? If not you - Who ?”

त्यानंतर मुख्य कार्यक्रम सुरू झाला. बाकी सगळ्या कार्यक्रमापेक्षा मला आणि निखिलला वेध लागले होते – अमिताभ कधी येतोय ह्याचे ! नाचगाणी चालू असताना प्रत्येक मोठ्या कलाकाराबरोबर स्टेजवर शामक दावरच्या ग्रुपचे डान्सर्स होते. शामक दावरने हिंदी सिनेमात एक चांगली गोष्ट करून ठेवलीय ती म्हणजे आपल्याला ’प्रमाणबद्ध’ डान्सर्स पहायची सवय लावलीय. खरंय ना ?

रितेश देशमुखने कार्यक्रमाला सुरूवात केली. त्याचं ’ए छोरी ! जरा नच के दिखा… जरा ठुमका लगा’ आणि ’कॅश’ चित्रपटाचं टायटल साँग मस्त होतं. रितेशच्यानंतर ’प्रिटी वूमन’ गाण्यावर पावलं थिरकली आणि दिमाखात प्रीटी झिंटा आली ! प्रिटी खरंच नावाप्रमाणे ’प्रिटी’ आहे, नाजूक आहे !

आता स्टेजवर अभिषेक बच्चन येईल म्हणून वाट बघत होतो आणि प्रेक्षकांत एकदम पाठीमागे गडबड उडली. स्पॉटलाईटच्या प्रकाशात, प्रेक्षकांच्यामधे, चक्क अभिषेक बच्चन उभा ! शप्पथ सांगतो…. तरूण पोरी आनंदाने इतक्या जोssरात किंचाळू शकतात हे माहितीच नव्हतं !! चार सुरक्षारक्षकांच्या कड्यात तो स्टेजवर आला आणि दिलखुलास नाचला. प्रेक्षागृहातले मंद दिवे पुन्हा सुरू झाले. अभिषेकने अचानक तिसऱ्या / चौथ्या रांगेत बसलेल्या एका तरूणीला उठायला सांगितलं. तिला म्हणाला, “Hey you! Beautiful lady in yellow… stand up!” हो-नाही करत ती लाजाळू मुलगी उभी राहिली आणि अभिषेकनं जाहीर केलं.. ती तरूणी म्हणजे ’श्वेतदी’! त्याची मोठी बहीण श्वेता!! दुसऱ्या दिवशी राखी पौर्णिमा असल्याने खास तेवढ्यासाठी भारतातून आली होती!!!

त्यानंतर स्टेजवर आली ‘Most beautiful lady on the Earth’ हे बिरूद मिरवणारी ऐश्वर्या !! ’क्रेझी किया रे’ गाण्यावर नाचत ऐश्वर्याने ऑडियन्सला क्रेझी करून टाकलं पार ! (त्यांची पूर्वजन्मीची काय पुण्यं असतील म्हणून मूर्तिमंत सौंदर्य घडवल्यावर देवाने त्यांना मधुबाला, माधुरी, ऐश्वर्या अशी नावं दिली?) सुप्त असूयेची नोंद करू शकणारं एखादं ’जेलसी मीटर’ असतं तर अभिषेक बच्चनबद्दल खूप नोंदी त्या मीटरने नोंदवल्या असत्या. आता साक्षात ऐश्वर्या बायको म्हटल्यावर दुसरं काय होणार?

नऊ वाजता सुरू झालेला कार्यक्रम साडेदहाच्या सुमाराच चांगलाच रंगला होता. ’निसर्गाच्या हाकेला ओ देणं’ पुन्हा एकदा आवश्यक होतं पण अमिताभची एंट्री तर चुकवायची नव्हती ! पण असं म्हणतात ‘जो भूक देतो तोच दाणाही देतो !’ आता बच्चन येईल असं वाटत होतं आणि स्टेजवर आले विशाल – शेखर हे म्युझिक डायरेक्टर्स ! त्यांची नाच-गाणी चालू असताना ‘हेल्थ ब्रेक’ (खास अमेरिकन शब्द !) घेऊन परत आलो तेव्हा विशाल – शेखरचा टाईम स्लॉट संपतच आला होता !!

खट खट खट …खट खट ॥खट खट खट खट !
ह्या आवाजाबरोबर तीन मोठ्या स्क्रीन्सवर अक्षरं उमटली – The Legend !

’अविस्मरणीय’ असा टाळ्यांचा कडकडाट आणि शिट्ट्यांचा पाऊस सुरू झाला ! स्टेजवर कोण येणार आहे ते वेगळं सांगायची गरज नव्हतीच ! स्टेजवर येणं तर सोडाच पण अजून त्याचं पडद्यावरही दर्शन झालं नव्हतं आणि तरी टाळ्या – शिट्यांचा आवाज छप्पर फाडतो की काय असं वाटायला लागलं ! शिवाय टाळ्या वाजवणारे हात टीन एजर्सपासून ते वृद्धांपर्यंतचे ! अमिताभच्या लोकप्रियतेबद्दल फक्त ऐकलं होतं पण भारतापासून हजारो मैल दूर अमेरिकेत ते प्रत्यक्ष अनुभवलं !

’जहाँ तेरी ये नजर, मेरी जाँ मुझे खबर है !’ स्टेजवर नाचणारी प्रजा आपोआप बाजूला सरकली आणि ’तो’ आला ! टाळ्या-शिट्यांचा आवाज आता कानाचे पडदे फाडू पाहत होता. एखाद्या अदृश्य शक्तीने भारावल्यासारखे दहा-बारा हजार लोक एकाच वेळी उठून उभे राहिले ! Standing Ovation !!

’मैं हूँ डॉन…’, ’देखा ना हाय रे सोचा ना…’, ’रंग बरसे..’, ’शावा शावा’! सो कॉल्ड ’वय झालेला’ बच्चन एक से एक नमुने काढत होता आणि पब्लिक वेडं होत होतं ! Standing Ovation दिल्यावर बरेच लोक खाली बसले पण आमच्यासारखे काही वेडे पीर उभेच होते. आमच्या भागात तर मी आणि निखिल दोघंच उभे होतो, नाचत होतो !

’देखा ना हाय रे सोचा ना..’ चालू होतं तेव्हा ध्यानीमनी नसताना अचानक ’मोमेंट ऑफ दि लाईफ टाईम’ आला ! अमिताभने आमच्याकडे पाहिलं …त्यानं कमरेत हलकंसं वाकून आम्हाला अभिवादन केलं… आम्ही पाsssर गुडघ्यापर्यंत झुकलो आणि मग उभं राहिल्यावर त्याच्याकडे पाहून जोरजोरात हात हलवले… त्यानं आम्हाला ’हाय’ केल्यासारखे हात हलवले आणि परत परफॉरमन्समधे मश्गुल झाला ! आम्ही डायरेक्ट हवेतच तरंगायला लागलो !

थोड्यावेळाने मग बच्चन सगळ्यांशी बोलायला लागला. आत्तापर्यंत जो आवाज केवळ सिनेमा – टीव्हीवरून ऐकला होता तो धीरगंभीर आवाज पहिल्यांदा प्रत्यक्ष ऐकत होतो. कान तृप्त झाले बॉस्स… कान तृप्त झाले. तेव्हा काय माहिती होतं की अजून थोड्यावेळाने कान अजून जास्त तृप्त होणार आहेत. अमिताभ स्टेजवरून परत जाताना पुन्हा एकदा टाळ्यांच्या प्रचंड कडकडाट करत सगळे लोक उभे राहिले. त्यानंतर जेव्हा जेव्हा अमिताभ स्टेजवर आला किंवा स्टेजवरून गेला तेव्हा प्रत्येक वेळी standing ovation!

त्यानंतर कानावर शब्द आला ‘नमश्काsssर’ ! पुन्हा एकदा टाळ्या – शिट्या सुरू !! ‘मोहिनी … मोहिनी’ अशा कोरसच्या साथीने स्टेजवर जणू मोहिनीअस्त्र अवतरलं ! ‘तेजाब’मधल्या ‘एक-दो-तीन’ गाण्यातली तिची फेमस स्टेप केली आणि आख्खा हॉल मधुरीवर फिदा झाला ! त्यापाठोपाठ तिने ‘के सरा सरा’ , ‘धक धक..’ आणि ‘आजा नच ले…’ ह्या गाण्यांवर अस्सला पर्फेक्ट डान्स केला की मनात म्हटलं उगीच नाही म्हणत, “एक सिर्फ माधुरी, बाकी सब अधुरी !’ माधुरीची गाणी झाल्यावर प्रेक्षकांशी हितगुज करताना ‘दीदी तेरा देवर दीवाना..’ आणि ‘माईने माई..’ ह्या गाण्यांच्या दोन-दोन ती ओळी गायली. माधुरीच ती … Beauty with Brains! ‘माईने माई’ गाण्यातल्या ओळी थोड्या बदलून ‘जोगन हो गई तेरी दुलारी… मन न्यू यॉर्कसंग लागा’ अशा गाण्याची चतुराई दाखवून तिनं भरपूर टाळ्या मिळवल्या !

त्या संपूर्ण कार्यक्रमाचे चार-पाच हायपॉईंटस होते. पहिला म्हणजे अभिषेकची एन्ट्री. पोरींचं ते खच्चून किंचाळणं कधीच विसरू शकणार नाही. दुसरा हायपॉइंट म्हणजे ‘तेरी बिंदिया रे..’ हे ‘अभिमान’मधलं गाणं ! स्टेजच्या एका बाजूकडून अमिताभ आणि ऐश्वर्या आले तर दुसऱ्या बाजूकडून अभिषेक आणि जया बच्चन ! अमिताभ आणि जया एकमेकांजवळ आले आणि तेवढ्यात अभिषेक एक छोटं स्टूल घेऊन आला. जया त्यावर उभी राहिली आणि मग तिने इतकं लाजून अमिताभला मिठी दिली की क्या कहने !

अजून दोन हायपॉइंट्स म्हणजे ‘कजरा रे..’ आणि ‘डोला रे डोला..’ गाणी ! ‘कजरा रे …’ तर महितीच होतं की सॉलीड हिट असेल. ऐश्वर्या, अभिषेक आणि अमिताभ प्रत्यक्ष आपल्यासमोर पाहून कोण जागेवर नुसता बसू शकेल ? ‘डोला रे डोला’ गाण्यात माधुरी आणि ऐश्वर्याला एकत्र स्क्रीनवर पाहणंही निखळ आनंद होता मग प्रत्यक्षातली बात काय सांगू? लाल रंगाच्या काठाची, पांढरी धवल साडी नेसलेली माधुरी आणि लालचुटूक रंगाच्या साडीला फिक्कट हिरव्या रंगाचा काठ अशा वस्त्रांत ऐश्वर्या ! नुसत्या उभ्या राहिल्या तरी नजर खिळूवन ठेवतील अशा त्या दोन सौंदर्यवती ! इथे तर स्टेजवर गुलाल उधळीत बहारदार नृत्य करत होत्या !!

ते पाहून डोळे तृप्त झाले आणि कान तृप्त केले ते पाचव्या हायपॉइंटने… बच्चनच्या डायलॉग्जनी ! त्या तीन पडद्यांवर अक्षरं उमटली – ‘The Voice!’ बच्चनच्या आवाजामुळे अजरामर झालेल्या डायलॉग्जमधली निवडक वाक्यं, अंधारातून वेगवेगळ्या दिशांनी, एकामागोमाग एक अशी बंदुकीतून गोळ्या सुटल्यासारखी सटासट कानांवर यायला लागली…….
“हम जहाँ खडे रहते हैं लाईन वहींसे शुरू होती है !”
“डॉन का इन्तजार तो ग्यारा मुल्कोंकी पुलिस कर रही है लेकिन डॉन को पकडना मुश्किल ही नहीं नामुमकीन है !”
“सरजमीन-ऐ-हिन्दोस्ताँ …!”
“हाँ… मैं उसी अभागन शांती का बेटा हूँ !”
“आय कॅन टाक इंग्लिश, आय कॅन वाक इंग्लिश बिकॉज इंग्लिश इज ए फन्नी लँग्वेज…”
“रिश्ते में तो हम तुम्हारे बाप होते हैं, नाम है…शहेनशाह।”
“इतना पैसा में घर नहीं चलता॥साला ईमान कैसे चलेगा॥ हाँय ? ”
“पीटर… तुम लोग मुझे ढूँढ रहे हो और मैं तुम्हारा यहाँ इन्तजार कर रहा हूँ !”

हात दुखत होते पण टाळ्या थांबत नव्हत्या! स्टेजवरच्या अमिताभकडे पाहत, आता डोळे आणि कानांना काय मेजवानी मिळणार, ह्या उत्सुकतेने सगळे लोक मिळेल त्या जागी बसले !(हाच तो आवाज जो जगभरातले बच्चनवेडे कानात प्राण आणून ऐकतात ! आज विश्वास ठेवणं अवघड जातंय..एके काळी अमिताभला ऑल इंडिया रेडियोच्या अधिकाऱ्यांनी ‘निवेदक’ म्हणून नाकारलं होतं – माईक टेस्ट फेल म्हणून ! सत्य हे कल्पनेपेक्षा अदभुत असतं हेच खरं !!)

सुरूवातच झाली ‘कभी कभी’ ह्या कवितेने ! त्याचा बुलंद आवाज आणि दहा-बारा हजार लोकांची भारावल्यासारखी शांतता ! ‘कभी कभी’ नंतर ‘अग्निपथ’ ही स्व. हरिवंशराय बच्चनांची कविता. एकोणिसशे चाळीस साली स्वातंत्र्य सैनिकांचे मनोबल वाढवण्यासाठीची कविता – ‘अग्निपथ’ !

ये महान दृश्य है, चल रहा मनुष्य है
अश्रू, स्वेद, रक्त से, लथपथ लथपथ
अग्निपथ…अग्निपथ…अग्निपथ !

अमिताभच्या आवाजात ही कविता प्रत्यक्ष ऐकताना काय वाटलं ते सांगताच येत नाही.त्यानंतर सुरू झाला ‘अग्निपथ’मधलाच सुप्रसिध्द डायलॉग “विजय दीनानाथ चौहान ! बाप का नाम दीनानाथ चौहान । माँ का नाम सुहासनी चौहान । गाँव माँडवा ….!” ‘अग्निपथ’ सिनेमा पहिल्यांदा बघताना ह्या सीनला थिएटरमधेही खुर्चीच्या काठावर बसलो होतो… इथे तर काय काय ऐकू असं झालं होतं !

‘अनफर्गेटेबल’ कार्यक्रम अत्युच्च स्थानी पोचला ‘दीवार’च्या डायलॉगने -- “आज…. खूष तो बहोत होंगे तुम..!” नास्तिक विजय फक्त आईचे प्राण वाचावेत म्हणून शंकराच्या देवळाची पायरी चढतो तो सीन ! पिन ड्रॉप सायलेन्समधे फक्त बच्चनचा आवाज थरथरत होता. डायलॉगचा शेवट आला… “मेरी माँ मुझे दे दो भगवान…मेरी माँ मुझे दे दो !” बघता बघता अमिताभच्या डोळ्यांतून अश्रू ओघळले… ना कुठलं ग्लिसरीन, ना कुठलीही ट्रिक ! काही कळायच्या आधीच नकळत माझेही डोळे पाणावले ! सर्वोत्कृष्ट प्रसंगाला दाद द्यायला टाळ्या कमी पडतात !!!

मग अमिताभने सांगितली एक आठवण – ‘दीवार’च्या ह्या प्रसंगाचे शूटिंग करतानाची. सकाळी नऊ वाजता तो स्टुडियोत पोहचला. (By the way, तुम्हाला माहितीय? नूतन ही एक अभिनेत्री सोडल्यास इतर कोणीही अभिनेता / अभिनेत्री, वक्तशीरपणाबाबत, अमिताभचा हात धरू शकायचं नाही.) अमिताभ सांगत होता, “It was a normal shift ! मी दिग्दर्शक यश चोप्रांना विनंती केली -- हा सीन करायला माझी अजून मानसिक तयारी नाही, आपण थोड्यावेळाने सीन करू. यश चोप्रा म्हणाले काळजी करू नकोस; तुला पाहिजे तितका वेळ घे तोपर्यंत मी इतर काही सीन घेतो. मी माझ्या मेक अप रूममधे बसून होतो … मनाची तयारी करत. शेवटी एकदाचा बाहेर आलो. यश चोप्रांना म्हणालो चला शूटिंग करूया…. मी तयार आहे. त्यावेळी रात्रीचे दहा वाजले होते !” ‘संयम’ हा जर दागिना असेल तर अमिताभ आणि यश चोप्रांनी त्या दागिन्याचा मुगुट करून घातला होता !!

आता अमिताभ खूपच हळवा झाला होता. त्याने त्याच्या आईची जयंती दोनच दिवसांपूर्वी झाल्याचे सांगितले. तो म्हणाला असंख्य वेळा पडद्यावरच्या माझ्या आईचा मृत्यू झाला पण ती आई पडद्याबाहेर जिवंत असायची, मला भेटायची. आता माझी खरी आई मात्र मला भेटायला आता कधीच येऊ शकणार नाही ! त्याने उजव्या हाताच्या अंगठ्याने गालावर ओघळलेले अश्रू चटकन दूर केले.

अमिताभ बोलायचा थांबला आणि पुन्हा एकदा सगळ्यांनी टाळ्यांची फुलं उधळत standing ovation दिलं ! अमिताभने तीन वेळा कमरेत लवून अभिवादन केलं, टाळ्यांचा स्वीकार केला पण टाळ्यांचा आवाज वाढतच होता…कितीतरी वेळ !

आता कार्यक्रम ह्यापेक्षा जास्त रंगणं शक्यच नव्हतं. थोड्यावेळातच शेवटचं गाणं सुरू झालं – ‘झूम बराबर झूम’ सिनेमातलं गाणं -- ‘झूssम बराबर झूssम बराबर झूssssम !’ ह्या गाण्याला रितेश देशमुखपासून अमिताभ बच्चनपर्यंत सगळे स्टेजवर नाचत होते. आम्हीही सगळे बेभान नाचत होतो. आमचे डोळे मात्र फक्त बच्चनवर खिळले होते. फार पूर्वी जीतेंद्र हा नट म्हणाला होता की अमिताभचा सिनेमा पहायला येणारा प्रेक्षक रूपयाचे सोळा आणे अमिताभलाच बघायला खर्च करतो.

शेवटी सगळे कलाकार स्टेजवर एकत्र उभे होते। मधोमध उभ्या अमिताभकडे जया बच्चन एका व्यक्तीला घेऊन गेली। अमिताभच्या शेजारी थोडा संकोचून तो माणूस उभा राहिला. बच्चनने त्या माणसाच्या खांद्याभोवती हात टाकून दोस्ती खात्यात ओळख करून दिली, “He is Dr. Nene !” च्यायल्लाssss माधुरीचा नवरा ! (आपली पूर्बजन्मीची पुण्याई कमी पडली बहुतेक !) जेलसी मीटरने पुन्हा एकदा खूप नोंदी केल्या असत्या !

‘अनफर्गेटेबल’ शो म्हणता म्हणता कार्यक्रम संपलाही. बाहेर आलो तर अवाढव्य ‘कार’स्थानात गाडीच सापडेना. मगाशी गडबडीत रांगेचा क्रमांक नीट पाहून ठेवायचं राहूनच गेलं होतं ! मी आणि निखिल दोन दिशांना फिरतोय आपले. मग जाणवलं की आपण आमच्यासारखे इतरही नमुने होते. जवळपास पूर्ण पार्किंग लॉट रिकामा झाल्यावर शेवटी गाडी मिळाली ! आम्ही शरीराने गाडीतून आणि मनाने हवेत तरंगत पहाटे साडेतीनच्या सुमारास घरी पोहचलो! आता कधीही आठवणींच्या ’अनफर्गेटेबल’ कप्यात डोकवायचं आणि म्हणायचं, “आज…खूष तो बहोत हैं हम !”

बच्चन दर्शनमात्रे मन:कामनापूर्ती ! (पूर्वार्ध)

2008-08-18T19:25:00.005-04:00

अमिताभ बच्चन टीव्हीवर जाहिरातीत झळकायला लागला. It’s going to be Unforgettable! अविस्मरणीय होईल अशी खात्री देणारी ‘अनफर्गेटेबल टूर’ जाहीर झाली.

काही दिवसांत अधिक अधिक माहिती मिळायला लागली. अभिषेक, ऐश्वर्या, प्रीती झिंटा, रितेश देशमुख आणि दस्तुरखुद्द अमिताभ ! हे कमी होतं म्हणून की काय तर समजलं अमेरिकेतल्या शोजमधे माधुरी असेल !! हे तर सहीच ना …आधीच बिर्याणी, कबाब आणि भरलं पापलेट वगैरे असं ताट असणार हे समजलं होतं, त्यात आता जेवणानंतर फिरनीही आहे !

एवढं सगळं समजूनही आधी निवांतच होतो. ह्याला विचार, त्याला विचार, हा येणारे का बघ, तो का येत नाही विचार असं करण्यात काही दिवस गेले. ‘स्वभावाला औषध नसतं !’

नऊ ऑगस्टला न्यू जर्सी आणि पंधरा ऑगस्टला न्यू यॉर्क असे दोन शो जाहीर झाले होते. न्यू जर्सीचा शो दहा दिवसांवर आला तरी चित्रे सरकार निवांत होते. तिकीट काढण्याचा पत्ताच नाही. सासऱ्यांनी जणू कार्यक्रमाची स्थळं (Atlantic City – न्यू जर्सी आणि Nassau Coliseum – न्यू यॉर्क) आंदण दिली होती किंवा मागच्या जन्मी संस्थानिक होतो बहुतेक !!

असं करता करता शेवटी २७ जुलैला एका मित्राशी बोलणं झालं. तो म्हणाला त्याला न्यू जर्सीच्या शोचं कसंबसं तिकीट मिळालं. आता लवकर हालचाली करणं भाग होतं नाहीतर आहेच .. कार्यक्रम संपल्यावर रिडीफ.कॉमवर नुसते फोटो बघणं !

(स्वगत – अरे तो सदुसष्ठ वर्षांचा बच्चन आपल्यापासून दोनेक तासांच्या अंतरापर्यंत येतोय आणि आपण जायला नको? आयुष्यात एकदा तरी ह्या माणसाला ‘याचि देही याचि डोळा’ पहायचय ना … मग थोडी धावपळ कर की लेका !! अगदी तुझा हरी तुला खाटल्यावरी आणून देईल असं वाटलं तरी तोही आधी एक तिकीट स्वत:साठी ठेवेल आणि मगच तुला शोधत येईल !! त्यात तू तुझ्या आतेभावाला (निखिल) सांगीतलयस की शक्यतो तिकीट मिळवतो. तो हीरो तर पाच तास प्रवास करून येणार फक्त बच्चनला बघण्यासाठी !! जा पळ टोण्या जरा फोनाफोनी कर किंवा इंटरनेटवर तिकीट मिळतय का बघ !!! )
----------------------------------
मंगळवार – जुलै २९, २००८
सकाळी १०:०० वा. --

देसी लोकांच्या भरवशाची वेबसाईट सुलेखा.कॉम ! इथे फक्त पाचशे डॉलर्सची तिकीटं राहिली होती ! बाकी तिकीटं सोल्ड आऊट !! पाचशे डॉलर्सचं तिकीट काढलं असतं तर घरी परत येताना थंडीच भरली असती !! पहिल्याच प्रयत्नात माशी शिंकली … मनात शंकेची पाल चुकचुकली !! च्यायला तिकीटं मिळतायत की नाही आता !! देसी पार्टी.कॉम आणि देसी क्लब.कॉम ह्या आजून दोन वेब साईट्स पाहिल्या. तिथेही तीच कथा !! ह्या तीन ठिकाणीच तिकीट ऑनलाईन मिळू शकणार होते. तिथल्या आशा संपल्या !!!

सकाळी ११:०० वा. --
“हॅलो … ए टू झी म्युझिक?”
“हाँ बोलो !”
“आप के पास अनफर्गेटेबल टूर की टिकेट्स हैं क्या ?”
“नहीं भाई … मैंने सब बिक डाली !”

सकाळी ११: १० वा. –
(च्यायला ह्या पूजांका एंटरप्राइजेसचा फोन नंबर सारखा बिझी येतोय. बरोबर आहे म्हणा ! ते एव्हेंट ऑर्गनायझर्स आहेत म्हणल्यावर त्यांना कुठली उसंत आता ! अरे हो बाबा .. पण तुझ्या तिकीटाचं काय ? !!)

दुपारी १२:०० ते १२:३० वा. – लंच टाईम
पूजांकाच्या वेबसाईटवर जितक्या दुकानांचे फोन नंबर होते त्या सगळ्यांना फोन झाले. सगळीकडे नन्नाचा पाढा !! नाही म्हणायला एक / दोन ठिकाणी अगदी शेवटची तिकीटं होती ! तिथे बसायचं म्हणजे क्लोज सर्कीट स्क्रीनवर दिसणाऱ्या दाढीच्या रंगावरून ओळखायला लागलं असतं – समोर अमिताभ आहे की अभिषेक !!

आशेचा किरण एकच – न्यू जर्सी़च्या एडिसन भागातला पटेल व्हिडीयोवाला म्हणालाय कदाचित उद्या त्याच्याकडे अजून काही तिकीटं येतील. कितीची, किती -- आत्ता काहीच सांगू शकत नाही !

दुपारी ३:०० वा. --
अचानक डोक्यात विचार चमकला. (अरे आपली एक देसी सहकारी आहे. तिच्या वडिलांचं न्यू यॉर्कमधे रेस्टॉरंट आहे. कदाचित ती काही मदत करू शकेल का पहावं.)

तिला ईमेल पाठवली. तिचं उत्तर आलं की तिचे वडील भरत जोतवानीला ओळखतात. ते काही प्रयत्न करू शकतील का बघते पण खूप महागाची तिकीटं मिळू शकतील. (चला ! हिचे वडील डायरेक्टली इव्हेंट ऑर्गनायझरलाच ओळखतात ! बघू या लक बाय चान्स काही होतंय का ?)

संध्याकाळी दीपाला म्हटलं शेवटच्या रांगेतून शो बघण्यात काय अर्थ आहे? पाचशे बिचशेचं तिकीट तर परवडेगा नहीं ! त्यापेक्षा नंतर घरी डीव्हीडी आणून निवांतपणे बघू ! शिवाय कुठे दोन तास गाडी चालवत जायचं ! (…कोल्ह्याला द्राक्षं आंबट !!)
निखिललाही फोन करून टाकला – एकंदर आपलं जाणं अवघड आहे … मनाची तयारी कर !!
-----------------------------------
बुधवार – जुलै ३०, २००८
सकाळी १०:१५ वा. –
नवा दिवस, नवी आशा ! नवा दिवस, नवा प्रयत्न !!

“हॅलो पटेल व्हिडीयो ?”
“हाँ !”
“अनफर्गेटेबल टूर की टिकेट्स आयी हैं क्या ?”
“हाँ !”
“कितनी टिकट्स हैं ?”
“कितनी चाहिये? मेरे पास पाँच हैं !”
“अरे वा ! दो मिलेगी क्या ! मैं आप को क्रेडिट कार्ड ..”
“सिर्फ कॅश !”
“अच्छा आप रिहर्व्ह कर सकते हैं क्या… मैं लंच टाईम में आता हूँ !”
“नहीं भाई .. इतने फोन आ रहे हैं ! आप चान्स ले लो !” – फोन कट !!
(लंच टाईममधे जाणार कसा तू? आज नेमकी गाडी बिघडली म्हणून मित्राबरोबर ऑफिसला आलायस ना लेका !)

सकाळी १०:५० वा. –
“हॅलो पटेल व्हिडीयो?”
“हां !”
“मैं संदीप बोल रहा हूँ ! मैंने थोडी देर पहले फोन किया था अनफर्गेटेबल टूर के लिये ! आप प्लीsssज साढे बारा बजे तक प्लीज टिकट होल्ड कर सकते हैं क्या… मैं डेफ्फिनेटली आऊँगा !”
“ठीक है …लेकिन साडे बारा के बाद अगर समजो टिकट बिक गया ने…तो जबाबदारी मेरी नहीं !”
“हाँ … ठीक है ! आपका क्या नाम है ?”
“अतुल !”
“ओके .. थँक्स ! आता हूँ मैं !”

सकाळी ११:०० वा. --
ऑफिसचा फोन वाजला. पलीकडून दीपा बोलत होती.
“विचारलंस का रे ?”
“नाही अजून जमलं नाही… विचारतो.”
“अरे तुझ्या तिकीटांची मलाच पडलीय … लवकर बघ काहीतरी !”
“हो बघतो !”

सकाळी ११:१५ वा. --
आता मॅनेजरला विचारायचं की तासभर बाहेर जाऊन येऊ का ?

“Hey .. Can I ask you for two favors?”
“Ya?”
“Can I rush to Edison and second thing is… can I borrow your car ? I am trying to get the tickets for this Unforgettable tour and that person is ready to hold the tickets only till 12:30.”
“Oh sure… no problem…. and the tank is full … so don’t worry!”
“Thanks …. I will be back soon.”

चला हे तर मोठ्ठं काम झालं ! कशासाठी चाललोय ते मॅनेजरला सांगून वर त्याचीच गाडी घेऊन जायचं !! आज नशीब चांगलं दिसतंय !!!

सकाळी ११:२० वा. --
“हॅलो … पटेल व्हिडीयो ?”
“हाँ !”
“अतुलभाई हैं क्या? मैं संदीप बोल रहा हूँ ।“
“हाँ संदीपभाई बोलो..मैं अतुल !”
“अतुलभाई … मैं अभी निकल रहा हूँ… आधे घंटे में पहुँच जाऊँगा !”
“कोई बात नहीं. .. ठीक है… !”
…………
(आता ऑफिसपासून पटेल व्हिडियो अर्ध्या तासावर. सरळ माहिती असलेले इंटरस्टेट ७८ इस्ट आणि गार्डन स्टेट पार्क वे हे हाय वे घ्यावे.. कदाचित ट्रॅफिक नसेल तर बारापर्यत पोचू तिथे.)
…………
(एडिसनसाठी पार्क वे वरून १३१ नंबरची एक्झिट घ्यायचीय. त्यासाठी ७८ इस्ट वरून पार्क वे साऊथ घ्यायचा की नॉर्थ ? दक्षिणे दिशेने जायचं की उत्तर दिशेनं? प्रश्न … प्रश्न … प्रश्न !!! हां ठीक आहे पार्क वे नॉर्थ घेऊन चालेल….. नाही रे मागे एकदा तू साऊथ घेतला होतास… की तो नॉर्थच होता? साउथच बहुतेक..हो साऊथच… नाही रे बाबा नॉर्थ ! .. नॉर्थच घ्यायचा !)
…………
इंटरस्टेट ७८ वरून पार्क वेसाठी एक्झिट घेतली… समोर पार्क वे नॉर्थ आणि पार्क वे साऊथ अशा दोन पाट्या… गाडी पार्क वे नॉर्थच्या दिशेने नेणार इतक्यात डोक्यात विचार आला …(अरे ! आपण तर बहुतेक एडिसनच्या थोडे उत्तरेला आहोत… पार्क वे साऊथ घेतला तर एडिसन पार करून रस्ता तसाच पुढे समुद्र आणि बीचेसच्या दिशेने जातो !)

डोक्यात एकदम लख्ख प्रकाश पडला ! शेवटच्या क्षणी निर्णय घेऊन पार्क वे साऊथ घेतला !! (वाईटात वाईट काय होईल ? एक यु टर्न घ्यावा लागेल. नाहीतरी आपण रस्त्यांच्या बाबतीत ’यू, मी और हम’ आहोतच !!)

पार्क वेवर आल्यावर पहिली एक्झिट साईन एकशे बेचाळीसच्या आसपासची होती. हिशोब जुळला. (आत्ता आपण १३१ पेक्षा मोठ्या क्रमांकाच्या एक्झिटजवळ आहोत. दक्षिणेला जात आहोत म्हणजे एक्झिट क्रमांक कमी होत जातील. पर्फेक्ट … एडिसनला जाण्यासाठी हाच रस्ता बरोबर आहे !)
…………
पार्क वे वर वाहतुक सुरळीत चालू होती म्हणजे अजून एक धोका टळला होता. १३१ क्रमांकाची एक्झिट घेतली आणि ट्रॅफिक लाईटशी थांबलो.
“हॅलो … पटेल व्हिडियो ? अतुलभाई हैं क्या ?”
“ आप कोन बोल रहें ?”
“मैं संदीप”
“हाँ रूको एक मिनिट … ओ अत्तुलभाई आपका फोन..”
“हाँ .. बोलिये ?”
“अतुलभाई मैं संदीप… मैंने पार्क वे से एक्झिट ली है … एक पाँच – दस मिनट में आता हूँ !”
“हाँ हाँ … वांदा नहीं संदीपभाई !”
“ओके ..थँक्स !”
…………
सकाळी ११:५५ वा. --
पटेल व्हिडियोमधे पोचलो एकदाचा. आत्तापर्यंत न पाहिलेल्या अतुलभाईंनी तोंडभर हसून स्वागत केलं. त्यांच्याकडून दोन तिकीटं घेतली. अहाहाहा … स्वर्ग दोन बोटं का कायसा उरला ! माझ्यासमोरच लोकांचे तिकिटांसाठी फोन येत होते. मधल्या तासाभारात बाकीची तीन तिकीटं खपली होती. एकाला तर अतुलभाईंनी माझ्यासमोरच फोनवर सांगितलं की अभी लास्ट दो टिकट बेच दिया ! त्या दिवशी लॉटरीचं तिकीट घ्यायला पाहिजे होतं … नशीब फारच जोरावर होतं !
…………
हुश्श …. ! पटेल व्हिडियोमधून बाहेर पडलो. पहिला दीपाला फोन केला. ती म्हणे अरे केवढा एक्साइटेड आहेस तू ! मग … व्हायला नको ? बच्चन दर्शन घडू शकण्याची तिकीटं हातात होती !

दुपारी १२:१० वा. --
आता दोन तासांची धावपळ एकदम जाणवायला लागली. रस्ता क्रॉस केला आणि शांतपणे ‘जस्सी लस्सी & स्वीट मार्ट’ इथे गेलो. भर दुपारच्या उन्हात थंडगार उसाचा रस पिताना फारच मस्त वाटायला लागलं. पुण्यात धाकट्या भावाला फोन लावला ! मंदारला नुसतं म्हणालो की माझ्या हातात काय आहे माहिती आहे का? तर तो माझ्यापेक्षा दोन पावलं पुढे…तो म्हणे, “एबीच्या शोची तिकीटं का ?” मंदारशी बोलणं झाल्यावर पुण्यातच दीपाच्या बहिणीला (ऋतु) फोन केला. ती ही सॉलिड एक्साइटेड होती !!

दुपारी १२:५० वा. : --
ऑफिसमधे परत. मॅनेजरला मनापासून धन्यवादांसहित गाडीच्या किल्या परत दिल्या !! “आज कल पाँव जमीं पर नहीं पडते मेरे “ असं काहीतरी फीलिंग आलं होतं !

आता कुणी म्हणेलही की कशाला एवढे उद्योग करायचे ? असं काय सोनं लागलंय अमिताभला ? त्याचवेळी कित्येक जण असे भेटतील ज्यांना ही सगळी धडपड का करायची ते नक्की माहिती असेल. शेवटी ‘घायल की गत, घायल जाने’ हेच खरं !!!
---------------------------------------------------------
ता. क. -- :
हुर्रे sssss ! १५ ऑगस्ट २००८ – बच्चन दर्शन घडले … कान, डोळे तृप्त जाहले !
आता ह्या लेखाचा उत्तरार्ध लवकरच !!!

पानसेबाई

2008-07-18T11:37:00.000-04:00

“अरे व्वा ! शाळा सुरू होऊन बरेच दिवस झाले. आपल्या तिसरीच्या बाई अजून कुणालाच ‘चेंगट’ किंवा ‘शुंभ’ म्हणाल्या नाहीयेत !”

पानसेबाईंची पहिली आठवण मनात ठसलीय ती अशी !!

कोवळ्या वयाचं मन अगदी टीपकागद असतं ! चांगलं-वाईट जे कानावर पडेल तर अगदी आतपर्यंत शोषलं जातं. दुखऱ्या शब्दाने टच्चकन पापणीत येतं आणि हसऱ्या शब्दाने डोळ्यांत आभाळ मावतं !

आमच्या पानसेबाई दिसायला कशा होत्या सांगू? अशा छान शिडशिडीत होत्या. रंगाने तांदळापेक्षा गव्हाजवळच्या होत्या. पाठीचा कणा ताठ होता. चालणं झपझप नि हालचाली झटपट होत्या. आवाज खणखणीत होता पण बोलणं मात्र मृदू होतं. खरंतर नुसतंच आवाज खणखणीत होता हे सांगून भागणार नाही. त्यांच्या आवाजाला एक नादमय गोडवा होता. मुख्य म्हणजे वाणी अगदी स्पष्ट होती. खरंतर त्यांची निवृत्ती काही वर्षांपलीकडेच उभी होती, पण ती जाणीव फक्त चेहऱ्यावरच्या काही सुरकुत्यांना आणि केसांच्या चांदीला होती. त्या केसांचा नीट बसवलेला छोटा अंबाडा बांधायच्या आणि ह्या सगळ्या वर्णनाला योग्य अशी नऊवारी साडी नेसायच्या. नऊवारी साडीमुळे तर त्या आम्हाला शाळेत शिकवणाऱ्या आजीच वाटायच्या ! त्यांच्या हाती एक छोटी कापडी पिशवी असायची.

पानसेबाईंच्या शिकवण्याबद्दल तर काय सांगू? म्हणायच्या जे आवडेल ते आधी कर ! त्या सगळ्या मुलांच्या पालकांना एक आवर्जून सांगायच्या की मुलं अभ्यास करतात हो, फक्त त्यांना गोडी लागायला पाहिजे. ती गोडी कशी लागेल तेव्हढं आपण बघायचं. तेव्हा नीट कळायचं नाही पण आता समजतं की किती मोठी गोष्ट त्या सोप्या भाषेत सांगायच्या. नुसत्या सांगायच्या नाहीत तर आमच्याबरोबर रोज जगायच्या. ‘तारे जमीन पर’ बघताना पानसेबाईंची खूप आठवण आली. त्यातला ‘राम शंकर निकुंभ’तरी वेगळं काय म्हणत होता? मुलांचं शक्तिस्थान नीट वापरलं तर त्याचा उपयोग इतर ठिकाणीही करता येतो !!!

एखादा मुलगा खिडकीतून बाहेर बघत बसला असेल तर थोडा वेळ त्याला तसंच बघू द्यायच्या. उगाच ओरडून त्याची तंद्री भंग नाही करायच्या. मग त्याच्या जोडीला सगळ्या वर्गालाच बाहेर बघू द्यायच्या. झाडावरचा एखादा पक्षी दाखवायच्या. मोकळ्या मैदानापलीकडल्या रस्त्यावरून धावणारी लालचुटूक बस दाखवायच्या. मग बोलता-बोलता अलगद सगळ्यांचं लक्ष, त्या जे काही वर्गात शिकवत असतील त्याकडे, वळवायच्या. खिडकीबाहेर बघायला सुरूवात केलेला मुलगाही आपोआप परत मनानेही वर्गात यायचा !

लहानपणी आपण खूपदा ऐकतो की अक्षर कसं मोत्याच्या दाण्यासारखं हवं ! पानसेबांईंचं अक्षर तसंच होतं … मोत्याच्या दाण्यासारखं ! नुसतं वहीतलंच नाही तर फळ्यावर लिहिलेलंसुध्दा !! बरेचदा असं दिसतं की फळ्यावर लिहिताना अक्षर नीट येत नाही. काहीजण टेकडी चढतात तर काही टेकडी उतरतात !!! काहींचं अक्षर लहान आकारापासून सुरू होतं ते मोठं होत जातं ! काहींचा हत्ती निघतो आणि पूर्णविरामापाशी मुंगी पोचते !!! सलग एका ओळीत, एका मापाची अक्षरं लिहू शकणारे कमीच ! पानसेबाईंना फळ्यावर लिहिताना पाहूनच शिकलो की, पेनने वहीवर लिहिताना, पेन धरलेला हात आपण वहीवर टेकवतो पण फळ्यावर हात टेकवायचा नसतो .. फक्त खडू टेकवायचा आणि लिहायचं !

मला वाटतं पानसेबाई सगळ्या मुलांना खूप आवडायच्या त्याचं सगळ्यात महत्वाचं कारण म्हणजे त्या प्रत्येकातलं वेगळेपण शोधायच्या, जपायच्या आणि जोपासायच्याही. माझ्यापुरतं सांगायचं तर पानसेबाईंनी बहुतेक लगेच ओळखलं की ह्याला अभ्यास करण्यापेक्षा पुस्तकं वाचायला आवडतं आणि धड्यातली उत्तरं पाठ करण्यापेक्षा भाषणाचं पाठांतर आवडतंय. वक्तृत्वस्पर्धा आणि नाटकांमधे भाग घेण्यासाठी त्यांनी सतत प्रोत्साहन दिलं. कधी त्यांना मोकळा तास असला तर स्वत: जरा आराम करण्याऐवजी नाटक, भाषण असली खुडबूड करणाऱ्या आम्हा पोरांवर मेहनत घेत बसायच्या.

मला आठवतंय त्या वर्षी शाळेच्या गॅदरिंगला त्यांनी मला ‘सिंहगडचा शिलेदार’ असं भाषण दिलं होतं. ते शिवाजी महाराजांच्या मावळ्याचं स्वगत अशा प्रकारचं होतं. भाषण पाठ करून घेणं आणि आवाजातले चढ-उतार ह्यावर शाळेत पानसेबाईंनी आणि घरी आईने जातीने लक्ष दिलं होतं. माझी आईसुद्धा शिक्षिका असल्याने शाळेत आणि घरीही शिक्षिकांचं जातीनं लक्ष होतं. आईनं खूप हौसेनं मावळ्याचा पांढरा ड्रेस, कमरेला शेला, खोटी तलवार, डोक्यावर आडवी पगडी वगैरे असं सगळं आणलं होतं. मिशीच्या जागी पेन्सिलने रेष काढली होती. कॉलेजमधे नंतर पुरूषोत्तम करंडक वगैरे केलं पण स्टेजमागच्या खोलीत मेक-अप करताना छातीचे ठोके आपसूक वाढण्याचा पहिला अनुभव म्हणजे ते मावळ्याचं स्वगत !

स्टेजवर गेल्यावर समोर बसलेले असंख्य चेहरे बघून पहिले काही सेकंद बोबडीच वळली ! सगळ्या चेहऱ्यांचा मिळून एक मोठ्ठा चेहरा समोरच्या अंधारातून आपल्याकडे बघतोय असं वाटायला लागलं !! शरीराचा तोल एका पायावरून दुस़ऱ्या पायावर अशी अस्वस्थ चुळबूळ सुरू झाली, छातीचे ठोके माईकमधून सगळ्यांना ऐकू जातायत असं वाटायला लागलं, दोन्ही हाताच्या तळव्यांना दरदरून घाम..! भरीत भर म्हणून, पाठांतराच्या कप्प्यावर, मेंदूनं विस्मृतीचं आवरण घालून ठेवलं !! थोडक्यात म्हणजे फजितीची पूर्वतयारी झाली होती !!

अस्वस्थपणे भिरभिरत्या नजरेला विंगमधल्या पानसेबाई दिसल्या. त्यांच्यातल्या आजीने नेहमीचं, ओळखीचं स्मित दिलं. त्या नजरेतल्या विश्वासाने धीर दिला, हुरूप वाढला !! हिंदी सिनेमात कसं… मारामारी संपली की पाऊस थांबतो आणि स्वच्छ ऊन पडतं ना तसं काहीतरी डोक्यात झालं. समोर कुणीच दिसेनासं झालं आणि मोकळ्या जागेत शाळेतल्या खुर्चीवर बसून पानसेबाई नेहमीसारख्या भाषणाची तयारी करून घेतायत असं वाटलं. “आदरणीय शिक्षक आणि माझ्या मित्र-मैत्रिणींनो” हे भाषण सुरू करण्याआधीचे शब्द आठवले !(एकदम टिपीकल शाळकरी बरं का !!) त्यानंतर साधारण पाच मिनिटे माझ्यपुरतं घड्याळ थांबलं होतं..आपण काहीतरी बोलतोय एवढंच जाणवत होतं. मग आठवतोय तो एकदम टाळ्यांचा आवाज आणि पाठीवरून फिरणारा पानसेबाईंचा हात ! नेहमीसारखाच… आश्वासक नि अभिमानपूर्वक !! ‘भीड चेपणं’ किंवा ‘स्टेज फ्राईट जाणं’ ज्याला म्हणतात ना ते त्या दिवशी घडलं !

पुढच्या वर्षी चौथीत गेल्यावर शिक्षिका बदलल्या आणि पाचवीपासून तर माध्यमिक शाळा झाली. नंतर कधीतरी पानसेबाई जाता-येताना भेटायच्या पण मग त्या निवृत्तही झाल्या.

नवीन दिवस उगवताना जुने दिवस मावळत असतात. ‘एकदा पानसेबाईंना भेटून यायला हवं’ हा विचार खूपदा मनात यायचा पण त्याचा आचार कधी झालाच नाही. ‘शाळा सुटली, पाटी फुटली’ ! कॉलेज, मित्र-मैत्रिणी, करियरची तयारी, नोकरी … ठराविक टप्यांप्रमाणे वेग घेत गाडी चालू राहिली. एखाद्या स्टेशनवर घटकाभर थांबून पानसेबाईंची विचारपूस राहूनच गेली. काही वर्षांपूर्वी समजलं पानसेबाई गेल्या ! देवासारख्या आल्या होत्या, त्याच्याकडेच परत गेल्या !! मनातली बोच अजून तीव्र झाली !!

असं म्हणतात युधिष्टिराला यक्षाने विचारलं होतं की मनुष्याच्या जीवनातली सगळ्या विचित्र गोष्ट कुठली? युधिष्टिर म्हणाला की आपण एक ना एक दिवस मरणार हे माहित असूनही मनुष्य असा वागतो की जणू तो अमर आहे. गोष्ट अशीच काही आहे ना? चूकभूल घ्यावी पण मतितार्थ तोच. ‘एकदा पानसेबाईंना भेटून यायला हवं’ ह्यातलं ‘एकदा’ कधीतरी जमवायलाच हवं होतं.

एक वर्ष.. फक्त एकच वर्ष पानसेबाई मला शिकवायला होत्या पण काय देऊन गेल्या ते सांगता येत नाही ! बकुळफुलं ओंजळीत कितीवेळ होती ते महत्वाचं नसतं… मनात सुगंध दरवळतच राहतो !!!
---
गुरुपौर्णिमा - २००८
---

लग्नाआधी नि लग्नानंतर

2008-06-27T10:02:00.004-04:00

'शादी से पहले और शादी के बाद' ह्या माझ्या हिंदी कवितेचा अनुवाद !!!
मूळ हिंदी कविता ह्याच ब्लॉगवर वाचता येईल.
--------------------------------------------------------------------
लग्नाआधी हाती हात
शब्दांमधे मधुर मिठास
फोनवर बोलणं तासनतास
भेटल्यावरही रोजचं खास …१

आकाशीचा रंग निळा
वा असो घनघोर वर्षा
कप कॉफीचा छोटासा
दोन जीवांना हो पुरेसा….२

लग्न होता सारे संपले
तिचे ‘ना’ केवळ नाव बदले
संध्याकाळी येतो घरी मी
घेऊनिया भाजीचे ओझे …३

एकांती मग बोलतो अजूनि
ना वेळेचा हिशोब ठेवूनि
घरखर्च नि ‘फी’ पोरांची
जमा संपते चुटकीसरशी …४

मात्र आटलं प्रेम नाही
पण सांगाया वेळ नाही
करता संवाद नजरेतूनी
फुका शब्दांचा खेळ नाही …५